SƏNƏT YOLUNUN FORMALAŞMASI
Rafiq Mahmud oğlu Mehdiyev 10 iyun 1933-cü ildə Naxçıvanın Şahbuz rayonunda anadan olub. 1948–1953-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunda, 1953–1958-ci illərdə isə Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun qrafika fakültəsində təhsil alıb. Aldığı ixtisas təhsili onun sonrakı yaradıcılığında qrafikanın müxtəlif texnikalarına və kitab illüstrasiyasına müraciət etməsi üçün peşəkar zəmin yaradıb.
Mehdiyevin sənət yolu kitab qrafikası, dəzgah qrafikası və rəngkarlıq sahələrini əhatə edir. Bu istiqamətləri birləşdirən əsas xüsusiyyət təsvirin müxtəlif vasitələrlə qurulması və bədii fikrin vizual ifadəsinə yönəlmiş yaradıcılıq axtarışlarıdır.
ƏDƏBİ OBRAZIN VİZUAL TƏFSİRİ
Rafiq Mehdiyevin kitab qrafikası sahəsindəki fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatının mühüm nümunələri ilə bağlıdır. Rəssam Cəlil Məmmədquluzadənin “Poçt qutusu”, “Saqqalı uşaq”, “Danabaş kəndinin əhvalatı” və “Qurbanəli bəy” əsərlərinə illüstrasiyalar çəkib.
Ədəbi əsərin təsviri təqdimatı mətnlə görüntü arasında qarşılıqlı münasibət yaradır. Burada rəssamın vəzifəsi hadisəni göstərməklə bitmir; obrazların vizual həlli oxucunun ədəbi məzmunu qavramasına da təsir edir. Mehdiyevin kitab qrafikasına müraciəti onun təsviri sənətlə ədəbiyyat arasında əlaqə yaradan yaradıcılıq istiqamətini müəyyənləşdirir.
OFORT VƏ LİNOQRAVÜRA: XƏTTİN VƏ TƏSVİRİN İMKANLARI
Mehdiyevin qrafik irsində “Axşam” və “Səhər” adlı ofortlar xüsusi qeyd olunur. 1970-ci illərə aid bu əsərlər kənd mənzərələrinə həsr edilib. Mövzuya qrafik texnika vasitəsilə müraciət rəssamın təbiət və yaşayış mühitini təsvir sənətinin imkanları daxilində təqdim etdiyini göstərir.
Linoqravüra da onun yaradıcılığında yer tutan texnikalardandır. Nikolay Poqodinin “Silahlı adam” əsəri və Mirzə İbrahimovun “Gələcək gün” romanı üçün hazırladığı linoqravüralar 1959-cu ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyündə nümayiş etdirilib.
Ofort və linoqravüra texniki baxımdan fərqli üsullardır. Onların Mehdiyevin yaradıcılığında yanaşı mövcudluğu rəssamın qrafikanın müxtəlif imkanlarından istifadə etdiyini göstərir. Bu əsərlərin xətt quruluşu və çap xüsusiyyətləri üzrə müqayisəli təhlili onun fərdi bədii yanaşmasının daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə şərait yarada bilər.
MONOTİPİYA VƏ HƏYAT MÜŞAHİDƏLƏRİ
Rafiq Mehdiyev monotipiya texnikasında “Kənd”, “Uşaqlar”, “Qadın uşaqla birlikdə”, “Bazarda”, “Bir cərgə”, “Son gün”, “Güllələnmə” və “Yağışdan sonra” adlı əsərlər yaradıb. Bu adlar onun mövzu dairəsinin insanı, gündəlik həyatı və müxtəlif hadisələri əhatə etdiyini göstərir.
Monotipiyanın özünəməxsus çap xarakteri təsvirin yaranmasında texniki prosesə xüsusi yer verir. Mehdiyevin bu texnikadakı əsərlərinin əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək üçün mövzu adları ilə kifayətlənmədən orijinal nümunələrin kompozisiyasını, təsvir quruluşunu və material xüsusiyyətlərini araşdırmaq vacibdir.
RƏNGKARLIQ VƏ SƏRGİ TƏCRÜBƏSİ
Rəssamın yaradıcılığı qrafika ilə yanaşı, rəngkarlığı da əhatə edir. “Həyat” adlı əsəri 1965-ci ildə Moskvada keçirilən “Sülhün keşiyində” ümumittifaq bədii sərgisində nümayiş etdirilib. “Üzüm yığanlar”, “Təzə xəbər”, “İstirahət” və “Natürmort” əsərləri isə “Əməyə eşq olsun” respublika sərgisində təqdim olunub.
Bu əsərlərin sərgi tarixçəsi Mehdiyevin yaradıcılığının müxtəlif janr və təqdimat formalarında nümayiş etdirildiyini təsdiqləyir. Qrafika və rəngkarlıq nümunələrinin qarşılıqlı təhlili onun ayrı-ayrı texnikalarda qurduğu təsvir münasibətlərini daha dolğun anlamağa imkan verə bilər.
XALQ RƏSSAMI VƏ PEDAQOQ
Rafiq Mehdiyev 1962-ci ildən pedaqoji fəaliyyət göstərib. Sonrakı illərdə Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunda dekan vəzifəsində çalışıb, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında dərs deyib.
1980-ci ildə Əməkdar rəssam fəxri adına layiq görülüb, 1988-ci ildə dosent olub. 1992-ci ildə professor elmi adı və Azərbaycan Respublikasının Xalq rəssamı fəxri adı alıb. 2003-cü ildən Prezidentin fərdi təqaüdçüsü olub.
SƏNƏT İRSİNİN YERİ
Rafiq Mehdiyevin yaradıcılığında kitab qrafikası ədəbi mətnin vizual təqdimatı, dəzgah qrafikası isə müxtəlif çap texnikalarının imkanları ilə bağlıdır. Rəngkarlıq sahəsindəki əsərləri onun yaradıcılıq fəaliyyətinin başqa istiqamətini əks etdirir. Bu sahələri birlikdə nəzərdən keçirmək rəssamın peşəkar təcrübəsinin genişliyini anlamağa kömək edir.
Mehdiyevin sənət irsinin əhatəli qiymətləndirilməsi üçün əsərlərin orijinal nümunələrinin, kitab nəşrlərinin, sərgi kataloqlarının və arxiv materiallarının sistemli şəkildə araşdırılması əhəmiyyətlidir. Belə yanaşma onun fərdi bədii xüsusiyyətlərini ümumi bioqrafik məlumatlardan ayıraraq Azərbaycan qrafika sənətinin tarixi kontekstində öyrənməyə imkan verər.
Rafiq Mehdiyev 28 noyabr 2009-cu ildə Bakıda vəfat edib.
Art Space Gallery MEDIA
