Kazım Məmmədəli oğlu Kazımzadə 10 avqust 1913-cü ildə Bakıda anadan olub. Azərbaycan təsviri sənətinin tanınmış nümayəndələrindən olan rəssam kitab qrafikası, ədəbi əsərlərin illüstrasiyası, dəzgah qrafikası və teatr-kino tərtibatı sahələrində fəaliyyət göstərib. Onun yaradıcılığında ədəbi mətnlərin vizual təfsiri və klassik Azərbaycan ədəbiyyatının obrazlarının təsviri sənət vasitəsilə ifadəsi mühüm yer tutub.
1936-cı ildə Azərbaycan Rəssamlıq Texnikumunu bitirən Kazımzadə sonralar İ. Y. Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsilini davam etdirərək 1960-cı ildə ali təhsilini tamamlayıb. Peşəkar hazırlığı ilə yanaşı, onun yaradıcılıq istiqamətini müəyyənləşdirən əsas sahələrdən biri kitab illüstrasiyası olub.
ƏDƏBİ MƏTNİN BƏDİİ TƏFSİRİ
Kazımzadənin Nizami Gəncəvinin “Sirlər xəzinəsi”, “Leyli və Məcnun”, “Xosrov və Şirin” və “İsgəndərnamə” poemalarına çəkdiyi illüstrasiyalar klassik ədəbi irsə müraciətinin mühüm nümunələridir. Bu əsərlərdə sözlə təsvir arasındakı əlaqə rəssamın fəaliyyətini yalnız süjetin vizual təqdimatı ilə məhdudlaşdırmayan yaradıcı istiqamət kimi nəzərdən keçirməyə imkan verir.
Kitab illüstrasiyası ədəbi obrazların xarakterini, hadisələrin əlaqəsini və mətnin yaratdığı bədii mühiti vizual vasitələrlə ifadə edir. Kazımzadənin klassik poeziyaya müraciəti bu baxımdan Azərbaycan ədəbiyyatının təsviri sənət vasitəsilə təqdim olunması və oxucu qavrayışının vizual obrazlarla zənginləşməsi kontekstində əhəmiyyət daşıyır.
QRAFİKADA MÖVZU VƏ OBRAZ
Rəssamın yaradıcılığı klassik poeziya ilə məhdudlaşmayıb. “Fitnə”, “Sehrli üzük” və “İsgəndər və çoban” kimi uşaq kitablarına çəkdiyi illüstrasiyalar onun müxtəlif oxucu auditoriyaları üçün işlədiyini göstərir. “Cəbhə yollarında” (1943) qrafik silsiləsi isə müharibə mövzusuna müraciətini əks etdirir. Plakat və karikatura sahəsindəki fəaliyyəti də onun yaradıcılıq dairəsinin genişliyini göstərən istiqamətlərdəndir.
Bu əsərləri araşdırarkən mövzu seçimi ilə yanaşı, kompozisiyanın quruluşu, obrazların qarşılıqlı münasibəti və xəttin ifadə imkanları da nəzərə alınmalıdır. Belə təhlil rəssamın müxtəlif məzmunları qrafik vasitələrlə necə təqdim etdiyini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verər.
SƏHNƏ TƏRTİBATI VƏ VİZUAL İFADƏ
Kazım Kazımzadə teatr və kino üçün bədii tərtibat, o cümlədən geyim eskizləri hazırlayıb. Bu fəaliyyət onun təsviri düşüncəsinin kitab səhifəsindən səhnə məkanına qədər fərqli mühitlərdə tətbiq olunduğunu göstərir.
Kitab illüstrasiyasında təsvir səhifənin kompozisiya çərçivəsində qurulduğu halda, səhnə tərtibatında obrazın ifadəsi məkan, hərəkət və tamaşanın ümumi quruluşu ilə əlaqələnir. Bu iki sahədə fəaliyyət göstərməsi Kazımzadənin irsini yalnız bir janr daxilində deyil, müxtəlif vizual ifadə formaları arasındakı əlaqələr baxımından araşdırmağa əsas verir.
SƏNƏT VƏ MUZEY MƏDƏNİYYƏTİ
Kazımzadənin peşəkar fəaliyyəti fərdi yaradıcılıqla yanaşı, muzey işi ilə də bağlı olub. O, 1942-ci ildən Azərbaycan Dövlət İncəsənət Muzeyinə rəhbərlik edib. 1954-cü ildə Beynəlxalq Muzeylər Şurasının Sovet Komitəsinin əsas üzvlərindən biri olması onun muzey fəaliyyəti ilə bağlı peşəkar əlaqələrini də göstərir.
Muzey rəhbərliyi sənət əsərlərinin qorunması, kolleksiyaların təşkili və mədəni irsin ictimaiyyətə təqdimatı kimi məsuliyyətli istiqamətləri əhatə edir. Kazımzadənin bu sahədəki konkret töhfələrinin tam qiymətləndirilməsi üçün muzey arxivlərinin, fond sənədlərinin və sərgi tarixçəsinin daha ətraflı araşdırılması vacibdir.
KİTAB QRAFİKASI TARİXİNDƏ YARADICILIQ İRSİ
Kazım Kazımzadənin yaradıcılığı klassik ədəbiyyatın illüstrasiyası, qrafik əsərlər və teatr-kino tərtibatı kimi müxtəlif istiqamətləri birləşdirir. Bu fəaliyyət sahələri Azərbaycan təsviri sənətində ədəbi mətnin vizual təqdimatı və qrafik obrazın qurulması məsələlərini araşdırmaq üçün əhəmiyyətli material yaradır.
Rəssamın irsinin daha dərindən öyrənilməsi orijinal qrafik vərəqlərin, müxtəlif illərdə nəşr edilmiş kitabların və səhnə eskizlərinin müqayisəli təhlilini tələb edir. Belə araşdırma onun kompozisiya prinsiplərini, təsvir vasitələrindən istifadə xüsusiyyətlərini və klassik ədəbi mətnlərlə münasibətini daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verər.
Kazım Məmmədəli oğlu Kazımzadə 4 oktyabr 1992-ci ildə vəfat edib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan kitab qrafikası tarixinin, ədəbi irsin vizual təfsirinin və muzey mədəniyyətinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
