Həyatın müşahidəsindən dövrün bədii mənzərəsinə
Mahmud Tağıyev 11 iyun 1923-cü ildə Bakıda anadan olub. 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Peşəkar hazırlığını Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun rəngkarlıq fakültəsində (1949–1953), daha sonra Leninqradda İ. Y. Repin adına Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda (1953–1956) davam etdirib. 1946-cı ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü olan sənətkar XX əsr Azərbaycan rəngkarlığının inkişafında özünəməxsus yer tutub.
Tağıyevin yaradıcılığına yalnız müəyyən tarixi dövrün təsviri kimi yanaşmaq onun sənətinin imkanlarını məhdudlaşdırardı. Onun əsərlərində şəhərin dəyişən görünüşü, əmək həyatı, təbiət və gündəlik məişət fərqli mövzular olmaqla yanaşı, insanın yaşadığı dünya ilə münasibətini araşdıran vahid bədii düşüncənin istiqamətləri kimi çıxış edir.
BƏDİİ DÜŞÜNCƏNİN FORMALAŞMASI
Tağıyevin aldığı akademik təhsil onun rəngkarlığında kompozisiya, həcm və rəng münasibətlərinə verilən diqqətdə özünü göstərir. Bununla belə, akademik hazırlıq onun yaradıcılığında yalnız texniki bacarıq deyil, təsvir olunan mövzunun bədii quruluşunu müəyyənləşdirən amildir.
Rəssamın müxtəlif janrlarda işləməsi onun yaradıcılıq maraqlarının genişliyini göstərir. Mənzərədə təbiətin quruluşu, natürmortda predmetlərin qarşılıqlı münasibəti, əmək mövzulu kompozisiyalarda isə insanla istehsalat mühitinin əlaqəsi ön plana çıxır. Bu fərqli istiqamətləri birləşdirən cəhət müşahidənin rəngkarlıq vasitəsilə bütöv təsvirə çevrilməsidir.
DƏYİŞƏN ŞƏHƏR VƏ ƏMƏK MÖVZUSU
Mahmud Tağıyevin yaradıcılığında şəhərsalma, sənaye və kənd təsərrüfatı mövzuları mühüm yer tutur. “Yüksələn Bakı” əsəri, eləcə də Mingəçevir su anbarı və Sumqayıt alüminium zavodu ilə bağlı təsvirlər rəssamın dövrün dəyişən həyatına marağını əks etdirir. Bu əsərlərdə şəhər və istehsalat mühiti yalnız təsvir obyekti deyil, insan fəaliyyəti ilə formalaşan həyatın vizual ifadəsidir.
XX əsrin ortalarında Azərbaycanın şəhərləri sənayeləşmə və yeni istehsalat müəssisələrinin qurulması nəticəsində sürətlə dəyişirdi. Tağıyevin bu proseslərə müraciəti onun yaradıcılığını dövrün ictimai və iqtisadi reallıqları ilə əlaqələndirir. Əmək mövzusu rəssama insanı, istehsalatı və ətraf mühiti vahid kompozisiya daxilində təqdim etmək imkanı yaradır.
Bu əsərlərin tarixi əhəmiyyəti həmin dövrün şəhər və istehsalat mənzərəsini qoruması ilə yanaşı, ictimai dəyişikliklərin rəngkarlıqda necə ifadə olunduğunu göstərməsindədir.
MƏNZƏRƏ VƏ NATÜRMORT
Tağıyevin mənzərə və natürmortları onun gündəlik müşahidəyə əsaslanan rəngkarlıq yanaşmasını tamamlayır. “Əriklər” (1969), “Əncirlər” (1974), “Eyvan” (1987), “Almalar” və “Yaz çiçəkləri” (1993) kimi əsərlərdə təbiət və məişət motivləri rəssamın diqqətini predmetlərin quruluşuna, rəng münasibətlərinə və kompozisiyanın bütövlüyünə yönəldir.
Bu janrlar onun yaradıcılığının ictimai mövzularla məhdudlaşmadığını, həyatın həm geniş miqyaslı dəyişikliklərini, həm də gündəlik müşahidələrin sakitliyini əhatə etdiyini göstərir. Natürmortda predmetlərin seçimi və yerləşdirilməsi, mənzərədə isə təbii formaların qarşılıqlı əlaqəsi təsvirin bədii bütövlüyünü müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir.
RƏNG VƏ KOMPOZİSİYA
Tağıyevin rəngkarlığını qiymətləndirərkən rəng münasibətlərini kompozisiyadan ayrı nəzərdən keçirmək olmaz. Rənglərin qarşılıqlı əlaqəsi, formaların təsvir səthindəki mövqeyi və ayrı-ayrı elementlərin vizual çəkisi əsərin ümumi quruluşunu müəyyənləşdirir. Rəssamın müxtəlif mövzulara müraciət etməsi də hər janrın özünəməxsus tələblərinə uyğun bədii həll axtarışını göstərir.
Bu baxımdan onun əsərlərinin dəyəri yalnız mövzunun tarixi əhəmiyyəti ilə ölçülməməlidir. Kompozisiyanın quruluşu, rəng münasibətləri və müşahidənin təsvirə çevrilmə üsulu hər bir əsərin fərdi xüsusiyyətlərini anlamaq üçün vacibdir.
TARİXİ MÜHİT VƏ YARADICILIQ İRSİ
Mahmud Tağıyevin sənət yolu Azərbaycan rəngkarlığının sovet dövründəki inkişafı ilə sıx bağlıdır. Həmin illərdə rəssamlar akademik təhsil ənənələri ilə yanaşı, dəyişən ictimai həyatın yaratdığı yeni mövzulara da müraciət edirdilər. Bununla belə, eyni tarixi şəraitdə çalışan sənətkarların yaradıcılığı fərqli bədii yanaşmalarla seçilirdi.
Tağıyevin irsi bu müxtəliflik daxilində həm ictimai həyatın geniş təsvirlərini, həm də təbiət və məişətə yönəlmiş müşahidələri bir araya gətirməsi ilə diqqət çəkir. Onun əsərləri XX əsr Azərbaycan rəngkarlığında şəhərin, əməyin və gündəlik həyatın necə təqdim olunduğunu araşdırmaq üçün əhəmiyyətli materialdır.
Rəssamın yaradıcılığının gələcək tədqiqi üçün əsərlərin tarixlərinin, ölçülərinin, materiallarının, saxlandığı kolleksiyaların və sərgi tarixçələrinin sistemli şəkildə araşdırılması vacibdir. Bu, həm əsərlərin sənətşünaslıq baxımından daha dəqiq qiymətləndirilməsinə, həm də milli mədəni irsin sənədləşdirilməsinə xidmət edə bilər.
Mahmud Tağıyev 21 noyabr 2001-ci ildə Bakıda vəfat edib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan rəngkarlığının tarixində insanın, əməyin və dəyişən həyatın bədii təsvirinə yönəlmiş sənət axtarışlarının öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
