Mirnadir Zeynalov 12 noyabr 1942-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. 1963-cü ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1973-cü ildə isə Moskva Poliqrafiya İnstitutunun bədii qrafika fakültəsini bitirib. Azərbaycan təsviri sənətində Abşeron mövzularına müraciəti, abstrakt kompozisiyaları və müxtəlif materiallarla apardığı təcrübələrlə seçilən rəssamın yaradıcılığı fərqli janr və ifadə vasitələrini əhatə edir.
Abşeron müşahidələrindən fərdi üsluba
Abşeron yarımadası Mirnadir Zeynalovun yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Rəssam üçün bu coğrafiya yalnız mənzərə təsviri deyil, həm də şəxsi müşahidələrin, emosional təəssüratların və bədii düşüncənin qaynağıdır. Torpaq, dəniz, işıq və insan izləri onun əsərlərində müxtəlif formalarda bir araya gəlir.
«Qayıdan dəniz» (1980) və «Yaşıl səhər» (1991) kimi əsərlərdə mənzərə sadəcə görünən reallığın təsviri ilə məhdudlaşmır. Təbii mühit rəssamın fərdi qavrayışı vasitəsilə yeni bədii quruluş qazanır. Bu yanaşma onun yaradıcılığında müşahidə ilə sərbəst kompozisiya arasında əlaqə yaradır.
Rəngin ifadə gücü
Mirnadir Zeynalovun rəngkarlığında rəng yalnız təsvir vasitəsi deyil. O, kompozisiyanın emosional təsirini müəyyənləşdirir, formalar arasında əlaqələr yaradır və əsərin ümumi xarakterini formalaşdırır. «İntuisiya» (1988) və «Mistik həyat» (2015) kimi əsərlərdə təsvirin mənası yalnız konkret süjetlə müəyyənləşmir. Rənglərin münasibəti, formaların qarşılıqlı təsiri və kompozisiyanın quruluşu tamaşaçının qavrayışında mühüm rol oynayır.
Rəssamın abstraksiyaya müraciəti onun təsviri sənətin imkanlarını araşdırmaq istəyini göstərir. Tanınan obrazlarla sərbəst formalar arasında qurulan əlaqə əsərlərə müxtəlif yozumlar üçün imkan yaradır. Beləliklə, rəng və kompozisiya hazır fikri çatdırmaqla kifayətlənmir, həm də müstəqil bədii ifadə vasitəsinə çevrilir.
İnsan obrazı və fərqli mədəniyyətlərə maraq
İnsan obrazı Mirnadir Zeynalovun yaradıcılığının mühüm istiqamətlərindən biridir. Portretlərində rəssam yalnız zahiri görünüşü deyil, təsvir olunan insanın fərdi xarakterini də ifadə etməyə çalışır. «Palitra ilə avtoportret» (2016) əsərində rəssamın öz obrazı ilə sənət fəaliyyəti arasındakı əlaqə diqqət çəkir.
Zeynalovun bədii maraqları Abşeronla məhdudlaşmayıb. Hindistanla bağlı «Benqal qızı» və «Vasantanın portreti» kimi əsərlər fərqli mədəni mühitə və yeni vizual təəssüratlara marağını əks etdirir. Bu mövzular onun yaradıcılığının obraz dairəsini genişləndirərək fərdi bədii axtarışlarının bir hissəsinə çevrilib.
Kətandan kollaja və instalyasiyaya
Mirnadir Zeynalovun yaradıcılığı ənənəvi yağlı boya rəngkarlığı ilə məhdudlaşmayıb. Rəssam müxtəlif materiallardan və təqdimat üsullarından istifadə edərək kollaj və instalyasiya sahəsində də təcrübələr aparıb. 2017-ci ildə yaratdığı «Xalça kompozisiyası» triptixi ornament quruluşuna və onun müasir təsviri sənət kontekstində yenidən şərhinə marağını nümayiş etdirir.
«Mir Nadir Zeynalovun şeirləri» (1969–2020) instalyasiyasında kağızlar, köhnə telefon və səs elementləri bir araya gətirilib. Bu işdə bədii ifadə kətanın sərhədlərini aşaraq vizual obyektləri, sözü və səs təcrübəsini birləşdirir. Belə təcrübələr rəssamın müxtəlif sənət vasitələrinin imkanlarını araşdırdığını göstərir.
Sərgilər və sənət tarixində yeri
Mirnadir Zeynalovun əsərləri Azərbaycanda və xaricdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub. 1976-cı ildə Moskvada keçirilən Ümumittifaq sərgisində SSRİ Rəssamlıq Akademiyasının diplomuna layiq görülüb. 1989-cu ildə Bakıda keçirilən Xəzəryanı respublikaların biennalesində «Bahar bağı» (1988) əsərinə görə bürünc medal alıb.
Rəssama 1992-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar rəssamı, 2006-cı ildə isə Azərbaycanın Xalq rəssamı fəxri adları verilib. Onun fərdi sərgiləri Bakı və Moskvada, eləcə də Saratovdakı Radışşev adına İncəsənət Muzeyində keçirilib. Əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin, Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının, Bakı Müasir İncəsənət Muzeyinin, Moskva Dövlət Tretyakov Qalereyasının və digər dövlət və şəxsi kolleksiyaların fondlarında saxlanılır.
2021–2022-ci illərdə keçirilən «Mistik ruhun ömrü» adlı retrospektiv sərgidə rəssamın 60-dan çox əsəri nümayiş olunub. Sərgi onun yaradıcılığının müxtəlif istiqamətlərini və fərdi bədii üslubunun inkişafını nəzərdən keçirmək imkanı yaradıb.
Bədii irsinin səciyyəvi xüsusiyyətləri
Mirnadir Zeynalovun Azərbaycan təsviri sənətinə töhfəsi bədii axtarışlarının müxtəlifliyi ilə səciyyələnir. Onun yaradıcılığında Abşeron mənzərələri abstrakt kompozisiyalarla, insan obrazları fərdi simvolika ilə, rəngkarlıq isə digər ifadə vasitələri ilə əlaqələnir. Rəssam vahid və dəyişməz üslub çərçivəsində qalmaq əvəzinə, müxtəlif bədii yanaşmaların yanaşı mövcud ola bildiyi fərdi ifadə sistemi formalaşdırıb.
Onun irsinin əhəmiyyəti müşahidədən abstraksiyaya, maddi formadan şəxsi assosiasiyalara keçid imkanında və bu müxtəliflik daxilində fərdi bədii düşüncənin qorunmasındadır.
Mirnadir Zeynalov 10 mart 2021-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib.
Art Space Gallery MEDIA
