Təhsil və yaradıcılıq yolunun başlanğıcı
Asəf Əli İskəndər oğlu Cəfərov 1927-ci ildə Bakıda, İçərişəhərdə anadan olmuşdur. 1945–1950-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində, 1951–1957-ci illərdə isə V. İ. Surikov adına Moskva Rəssamlıq İnstitutunda təhsil almışdır. Bu təhsil onun peşəkar rəssam kimi formalaşmasının əsas mərhələlərindən biri olmuşdur.
Azərbaycan təsviri sənətinin tanınmış nümayəndəsi olan Cəfərov Azərbaycan SSR Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. Onun yaradıcılığı tematik rəngkarlıq, portret, mənzərə və natürmort janrlarını əhatə edir. Rəssamın əsərlərində insan obrazı, doğma mühit və gündəlik həyat müxtəlif bədii yanaşmalarla təqdim olunur.
Portret: şəxsiyyətin bədii ifadəsi
Portret Asəf Cəfərovun yaradıcılığının mühüm istiqamətlərindəndir. Əliağa Vahid, Rəşid Behbudov, Vaqif Mustafazadə və Səttar Bəhlulzadə kimi tanınmış mədəniyyət xadimlərinin portretləri onun bu janra verdiyi töhfəni səciyyələndirir.
Bu əsərlərdə diqqət yalnız təsvir olunan şəxsin zahiri cizgilərinə yönəlmir. Kompozisiya, üz ifadəsi və rəssamın rəng həlli obrazın fərdiliyini açan vasitələr kimi çıxış edir. Xüsusilə Vaqif Mustafazadənin portretində musiqiçinin xarakterini və daxili gərginliyini rəngkarlıq dili ilə ifadə etmək cəhdi diqqəti cəlb edir.
1975-ci ildə çəkilmiş «Avtoportret» rəssamın öz obrazına müraciətini göstərir və onun portret yaradıcılığını daha şəxsi müstəvidə nəzərdən keçirməyə imkan verir.
Mənzərə: məkanın və atmosferin təsviri
Mənzərə janrı rəssamın yaradıcılığında Azərbaycanın təbii və şəhər mühitinə münasibətini üzə çıxarır. «Buzovna kəndi» (1965), «Bakıda qar» (1974) və «Xəzər dənizi» (1976) əsərlərində konkret məkanların görünüşü ilə yanaşı, onların atmosferi də bədii təsvirin mühüm hissəsinə çevrilir.
Cəfərov üçün mənzərə yalnız təbiətin və ya şəhərin görünüşünü qeydə almaq vasitəsi deyil. Məkanın seçilməsi, təsvirin quruluşu və ətraf mühitin təqdimatı əsərin ümumi ovqatını müəyyənləşdirir. Bu baxımdan, onun mənzərələri doğma mühitin müxtəlif vəziyyətlərini rəssamın fərdi baxışı ilə təqdim edir.
«Mənim Azərbaycanım» (1972) əsəri isə mövzu dairəsini konkret coğrafi məkan təsvirindən daha geniş milli məzmun istiqamətinə yönəldir. Əsərin adı və mövzusu rəssamın Azərbaycan obrazına marağını ifadə edir.
Tematik rəngkarlıq və gündəlik həyat
Asəf Cəfərovun tematik əsərləri insan münasibətlərini, əmək prosesini və gündəlik həyatın müxtəlif tərəflərini əhatə edir. «Oğullar» və «Xoruz döyüşü» kimi tablolar, eləcə də «Bilərzik seçimi» (1957), «Tarlada», «Dəniz kənarında», «Görüş» və «Musiqiçilər» əsərləri onun müraciət etdiyi mövzuların müxtəlifliyini göstərir.
1957-ci ildə yaradılmış «Bilərzik seçimi» rəssamın erkən dövr əsərləri arasında yer alır. Hindistan və Pakistana yaradıcılıq səfərləri ilə bağlı təcrübə onun mövzu dairəsinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla belə, ayrı-ayrı əsərlərin məzmununu yalnız səfər təcrübəsi ilə izah etmək düzgün olmazdı; hər bir kompozisiyanın bədii xüsusiyyətləri ayrıca nəzərdən keçirilməlidir.
«Yasəmən» (1968) natürmortu rəssamın təbiət formalarına və əşyaların təsvirinə marağını nümayiş etdirir. Müxtəlif janrlarda işləməsi Cəfərovun yaradıcılığında mövzu seçimi ilə yanaşı, kompozisiya quruluşuna da önəm verildiyini göstərir.
Sərgilər və sənət uğurları
Asəf Cəfərov 1954-cü ildən beynəlxalq, ümumittifaq və respublika miqyaslı sərgilərdə iştirak etmişdir. Onun fərdi sərgiləri 1979, 1983 və 1998-ci illərdə keçirilmişdir. Bu sərgilər rəssamın müxtəlif dövrlərdə yaratdığı əsərləri daha geniş auditoriyaya təqdim etmək baxımından əhəmiyyət daşıyır.
1980-ci ildə Avstriyada keçirilən Ümumdünya Təsviri Sənət Sərgisində Qran-pri mükafatına layiq görülməsi onun yaradıcılıq fəaliyyətində mühüm hadisələrdən biri olmuşdur. 1998-ci ildə isə Beynəlxalq «Humay» mükafatını almışdır.
Bədii irs və Azərbaycan rəngkarlığında yeri
Asəf Cəfərovun yaradıcılığı portret, mənzərə, tematik tablo və natürmortun bir sənətkarın dünyagörüşündə necə birləşə bildiyini göstərir. Portretlərdə ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin obrazları, mənzərələrdə məkanın xarakteri, tematik əsərlərdə isə insanın gündəlik həyatla münasibəti ön plana çıxır.
Bu müxtəliflik onun irsini yalnız müəyyən mövzu və ya janr çərçivəsində qiymətləndirməyə imkan vermir. Cəfərovun əsərləri Azərbaycan təsviri sənətinin XX əsrdə keçdiyi inkişaf yolunun bir hissəsi kimi, dövrün insanlarını, məkanlarını və həyat motivlərini bədii vasitələrlə araşdırmaq imkanı yaradır.
Asəf Cəfərov 2000-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Art Space Gallery MEDIA
