Altay Hacıyev (1931–2019) Azərbaycan təsviri sənətində qrafika, rəngkarlıq və kitab illüstrasiyası sahələrində fəaliyyət göstərmiş sənətkarlardandır. Onun yaradıcılığında tarixi şəxsiyyətlər, ədəbi mövzular və həyat müşahidələri müxtəlif vizual ifadə vasitələri ilə təqdim olunur. Obrazın quruluşuna, xəttin ifadə imkanlarına və kompozisiyanın bütövlüyünə diqqət rəssamın sənətinə yanaşmada mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Altay Əmir oğlu Hacıyev 1931-ci il aprelin 2-də Bakıda, rəssam Əmir Hacıyevin ailəsində anadan olub. 1951-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirib, 1954–1959-cu illərdə Kiyev Dövlət Rəssamlıq İnstitutunun qrafika fakültəsində təhsil alıb. 1960-cı ildə SSRİ Rəssamlar İttifaqına qəbul edilib. 1962–1967-ci illərdə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti yanında Dövlət Mətbuat Komitəsində baş rəssam vəzifəsində çalışıb.
Hacıyev 1982-ci ildə Əməkdar rəssam, 2002-ci ildə Azərbaycanın Xalq rəssamı fəxri adlarına layiq görülüb. 1995-ci ildə “Humay” mükafatını alıb.
Qrafika və vizual ifadə
Qrafika Altay Hacıyevin yaradıcılığının əsas istiqamətlərindən biridir. Xətt, siluet və kompozisiya obrazın quruluşunu müəyyənləşdirən vasitələr kimi çıxış edir. Səciyyəvi cizgilərin seçilməsi və vizual elementlərin nizamı təsvirin ifadə gücünü formalaşdırır.
Kitab illüstrasiyası da rəssamın fəaliyyətində mühüm yer tutur. Bu sahədə təsvir ədəbi mətnin sadəcə müşayiətçisi deyil, onun obrazlar sistemini və emosional məzmununu vizual şəkildə açan vasitədir. Hacıyevin qrafika təcrübəsi ədəbi personajların və hadisələrin kompozisiya daxilində təqdimatına imkan yaradır.
Tarixi şəxsiyyətlərin bədii təfsiri
“Xalqımızın ulduzları” silsiləsi rəssamın yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Tomris, Məhsəti Gəncəvi, Sara Xatun, Xurşudbanu Natəvan və Aşıq Pəri kimi tarixi-mədəni şəxsiyyətlərə həsr olunan əsərlər keçmişin təsviri sənət vasitəsilə təqdimatına yönəlir.
Bu portretlər yalnız ayrı-ayrı şəxslərin təsviri kimi deyil, onların tarixi və mədəni yaddaşdakı mövqeyinin vizual şərhi kimi də nəzərdən keçirilə bilər. Obrazın quruluşu, geyim və atributların seçimi, kompozisiyanın xarakteri tarixi şəxsiyyətin tamaşaçı tərəfindən qavranılmasına təsir göstərir. Bu baxımdan silsilə milli tarix və mədəni irsin bədii təqdimatının nümunələrindən biridir.
Müxtəlif tarixi dövrləri təmsil edən şəxsiyyətlərin eyni silsilədə birləşdirilməsi keçmişin ayrı-ayrı simalarını ortaq mədəni yaddaş çərçivəsində nəzərdən keçirməyə imkan verir. Bu yanaşma portret janrının yalnız fərdi cizgiləri deyil, daha geniş tarixi və mədəni məzmunu da ifadə edə bildiyini göstərir.
Rəngkarlıq və janr müxtəlifliyi
Altay Hacıyevin yaradıcılığı qrafika ilə məhdudlaşmır. Rəngkarlıq da onun sənət irsinin mühüm hissəsidir. Sənətşünaslıq tədqiqatlarında onun vizual ifadəsində miniatür sənətinin bəzi formal xüsusiyyətləri ilə əlaqələrə diqqət yetirilir. Bu əlaqəni ənənəvi üslubun birbaşa təkrarı kimi deyil, əvvəlki bədii təcrübənin yeni kompozisiya həllərində istifadəsi kimi nəzərdən keçirmək mümkündür.
Muzey Mərkəzinin elektron kataloqunda rəssamın “Nostalji” əsəri yağlı boya ilə kətan üzərində işlənmiş, 60 × 80 sm ölçülü tablo kimi qeydə alınıb. Bu əsər Hacıyevin yaradıcılığında rəngkarlığın da yer aldığını təsdiqləyən kataloq nümunəsidir.
Qrafika, illüstrasiya və rəngkarlıq fərqli ifadə imkanlarına malik olsa da, bu sahələr rəssamın yaradıcılığını müxtəlif tərəflərdən araşdırmağa şərait yaradır. Onların birlikdə nəzərdən keçirilməsi Hacıyevin sənət fəaliyyətini yalnız bir texnika və ya janr çərçivəsində qiymətləndirməyin məhdudluğunu göstərir.
Sənət irsinin əhəmiyyəti
Altay Hacıyevin yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətində qrafika ilə rəngkarlığın, ədəbi mətnlə vizual obrazın və tarixi mövzularla onların bədii təqdimatının qarşılıqlı əlaqəsini araşdırmaq üçün əhəmiyyətli materialdır. Tarixi şəxsiyyətlərə həsr olunan əsərləri mədəni irsin vizual yaddaşda təqdimatına, kitab illüstrasiyaları isə ədəbiyyatın təsviri sənət vasitələri ilə şərhinə nümunədir.
Rəssamın irsinə bütöv yanaşma onun yaradıcılığını yalnız mövzu dairəsi ilə deyil, müxtəlif ifadə vasitələri və obraz quruculuğuna münasibəti ilə də qiymətləndirməyə imkan verir. Bu baxımdan Altay Hacıyevin sənəti Azərbaycan təsviri sənətinin XX əsrin ikinci yarısında inkişaf edən bədii təcrübəsinin öyrənilməsi üçün diqqətəlayiqdir.
Altay Hacıyev 2019-cu il fevralın 12-də vəfat edib.
Art Space Gallery MEDIA
