Nəcəfqulu Əbdülrəhim oğlu İsmayılov (15 mart 1923 – 25 mart 1990) Azərbaycan təsviri sənətində qrafika və rəngkarlıq sahələrində fəaliyyət göstərmiş, xüsusilə satirik rəsm və karikatura yaradıcılığı ilə tanınmış rəssamlardandır. Onun sənətinə diqqət yetirərkən maraq doğuran əsas məqam təsvir olunan obrazın zahiri görünüşü ilə yanaşı, xarakter və ictimai münasibətləri ifadə etmək imkanlarıdır.
Satiranın vizual düşüncəsi
İsmayılov 1936–1940-cı illərdə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. İkinci Dünya müharibəsi onun ali təhsilini davam etdirməsinə mane olub. 1952–1979-cu illərdə «Kirpi» satirik jurnalının baş rəssamı kimi çalışması isə yaradıcılıq yolunun mühüm mərhələlərindən birini təşkil edib.
Rəssamın karikatura və şarjlarında cizgi obrazın xarakterik xüsusiyyətlərini qabartmaq və fikri yığcam şəkildə çatdırmaq üçün istifadə olunur. Bu janrlarda təsvirin təsir gücü çox vaxt seçilmiş detalın dəqiqliyindən və insan davranışının səciyyəvi cəhətlərinin üzə çıxarılmasından asılıdır. İsmayılovun satirik qrafikasına bu baxımdan yanaşmaq onun yaradıcılığında müşahidənin və vizual ifadənin rolunu anlamağa imkan verir.
Cəlil Məmmədquluzadənin hekayələri və Mirzə Ələkbər Sabirin «Hophopnamə»si üçün hazırladığı illüstrasiyalar rəssamın ədəbi mətnlə təsviri sənət arasında qurduğu əlaqəni göstərir. Bu işlərdə sözlə ifadə olunan məzmunun vizual obraz vasitəsilə təqdim edilməsi onun yaradıcılığının ayrıca istiqamətini təşkil edir.
Portret və şəxsiyyət
Nəcəfqulu İsmayılovun yaradıcılığında portret janrı da mühüm yer tutur. Üzeyir Hacıbəyov, Qubalı Fətəli xan, general Həzi Aslanov, Sara Aşurbəyli, Cəlil Məmmədquluzadə, Səməd Vurğun və Səttar Bəhlulzadə kimi tarixi və mədəni şəxsiyyətlərin portretlərinə müraciəti onun maraq dairəsinin genişliyini nümayiş etdirir.
Portretin sənətşünaslıq baxımından əhəmiyyəti yalnız təsvir olunan şəxsin tanınması ilə məhdudlaşmır. Obrazın quruluşu, fərdi cizgilərin seçilməsi və təqdimat üsulu şəxsiyyət haqqında vizual təsəvvürün formalaşmasında mühüm rol oynayır. İsmayılovun mədəniyyət xadimlərinə həsr etdiyi dostluq şarjları isə portret janrından fərqli ifadə imkanları yaradır. Beləliklə, ciddi portret təqdimatı ilə yumoristik yanaşma rəssamın yaradıcılığında yanaşı mövcud olur.
Rəngkarlıq və mövzu müxtəlifliyi
Rəssamın fəaliyyəti satirik qrafika ilə məhdudlaşmayıb. «İçərişəhərdə küçə», «Səadət», «Realist rəssam» və «Qrand-opera» kimi əsərlər onun müxtəlif mövzulara müraciət etdiyini göstərir. «Nəsiminin edamı» da yaradıcılığında tarixi mövzunun yer aldığını göstərən əsərlər sırasında qeyd olunur.
Qrafika və rəngkarlıq İsmayılovun sənətində fərqli ifadə imkanları təqdim edir. Satirik rəsmdə seçilmiş detal və yığcam cizgi əsas rol oynadığı halda, rəngkarlıq əsərlərində mövzunun daha geniş təsvir imkanları meydana çıxır. Bu fərq rəssamın yaradıcılığını yalnız bir janr çərçivəsində qiymətləndirməyin məhdudluğunu göstərir.
Təsvirin arxasındakı məna
Nəcəfqulu İsmayılovun yaradıcılığına müasir kuratorial baxış onun müxtəlif janrlardakı fəaliyyətini vahid sənət təcrübəsinin tərkib hissələri kimi nəzərdən keçirməyə imkan verir. Satirik qrafikada insan davranışının müşahidəsi, portretdə şəxsiyyətin təqdimatı və rəngkarlıqda mövzu müxtəlifliyi rəssamın fərqli ifadə istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Onun sənətinə münasibətdə əsas məsələ yalnız təsvir olunan mövzuları sadalamaq deyil, obrazın hansı vasitələrlə qurulduğunu və vizual ifadənin məzmunu necə daşıdığını anlamaqdır. Bu yanaşma İsmayılovun yaradıcılığını Azərbaycan təsviri sənətində qrafika, portret və rəngkarlıq arasındakı əlaqələr kontekstində dəyərləndirməyə imkan verir.
Nəcəfqulu İsmayılov 25 mart 1990-cı ildə Bakıda vəfat edib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətində satirik qrafika və portret sənətinin inkişafını araşdırmaq baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
