Heykəltəraşlıqda forma yalnız zahiri görünüşün ifadəsi deyil. Bədənin quruluşu, hərəkətin istiqaməti və materialın plastik imkanları obrazın xarakterini müəyyənləşdirir. Mirələsgər Mirqasımovun yaradıcılığında forma təsvir vasitəsi olmaqla yanaşı, bədii məzmunun açılmasında da mühüm rol oynayır.
Mirələsgər Mirəsədulla oğlu Mirqasımov 9 fevral 1924-cü ildə Bakıda, görkəmli alim və akademik Mirəsədulla Mirqasımovun ailəsində anadan olub. 1944-cü ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini, 1950-ci ildə isə İ. Y. Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunu bitirib. Onun fəaliyyəti Azərbaycan heykəltəraşlığının inkişafında mühüm yer tutur.
Obrazın plastik quruluşu
Mirqasımovun yaradıcılığı portret, dəzgah heykəltəraşlığı və monumental plastika sahələrini əhatə edir. «Qız portreti», «Ana portreti», «Qız göyərçinlə», «Neftçi Qurban», «İkar» və «Xəzri» kimi əsərləri onun müxtəlif mövzulara və plastik ifadə imkanlarına marağını göstərir.
Heykəltəraşın əsərlərində zahiri oxşarlıq obrazın bədii ifadəsinin yalnız bir tərəfidir. Bədənin vəziyyəti, həcmlərin nisbəti, səthin işlənməsi və kompozisiyanın ümumi quruluşu obrazın xarakterini müəyyənləşdirir. Bu elementlər arasındakı əlaqə formanın həm fiziki, həm də məna daşıyan xüsusiyyətlərini üzə çıxarır.
«Xəzri» — hərəkətin plastik ifadəsi
Mirqasımovun «Xəzri» əsəri təbiət hadisəsinin heykəltəraşlıq vasitəsilə ifadəsinin diqqətəlayiq nümunəsidir. Abşeron üçün səciyyəvi olan şimal küləyi burada birbaşa təsvir edilmir; onun təsiri kompozisiyanın dinamikası və insan fiqurunun plastik quruluşu vasitəsilə duyulur.
Əsərin ifadə gücü görünməyən qüvvənin formaya çevrilməsindədir. Bədənin vəziyyəti və hərəkətin istiqaməti təbiətin təsirini heykəltəraşlıq dili ilə çatdırır. Beləliklə, konkret təbiət hadisəsi sadəcə təsvir mövzusu olaraq qalmır, müstəqil bədii obraz qazanır.
«Xəzri»də müşahidənin plastik ifadəyə çevrilməsi heykəltəraşlığın imkanlarını göstərir. Əsərin bütövlüyü ayrı-ayrı detallardan deyil, kompozisiyanın yaratdığı ümumi hərəkət duyğusundan qaynaqlanır.
Monumental forma və ictimai yaddaş
Monumental heykəltəraşlıq Mirqasımovun yaradıcılığında mühüm yer tutur. Bakıda Cəfər Cabbarlının heykəli, Naxçıvanda Cəlil Məmmədquluzadənin abidəsi və Sumqayıtda Nəriman Nərimanovun abidə-büstü onun bu sahədəki tanınmış əsərlərindəndir.
Monumental abidədə tarixi şəxsiyyətin tanınan cizgilərini qorumaqla yanaşı, onun ictimai və mədəni əhəmiyyətini bədii formada ifadə etmək də vacibdir. Fiqurun duruşu, kompozisiyanın miqyası və materialın xüsusiyyətləri abidənin ümumi təsirini müəyyənləşdirir.
Cəfər Cabbarlının Bakıdakı heykəli çəhrayı qranitdən hazırlanıb və 1982-ci ildə ucaldılıb. Materialın möhkəmliyi və kütləsi əsərin monumental xarakterinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Abidə yazıçının xatirəsini ictimai məkanda yaşatmaqla yanaşı, onun obrazını heykəltəraşlıq vasitəsilə təqdim edir.
Mirqasımovun yaradıcılığında material seçimi forma ilə məzmun arasındakı əlaqənin bir hissəsidir. Qranit, mərmər və tunc kimi materiallar əsərin fiziki quruluşuna, vizual təsirinə və ətraf mühitlə münasibətinə təsir göstərir.
Formanın arxasında dayanan düşüncə
Mirqasımovun yaradıcılığını birləşdirən cəhətlərdən biri müxtəlif mövzuların plastik quruluş vasitəsilə ifadəsinə verdiyi əhəmiyyətdir. «Xəzri»də təbiətin qüvvəsi kompozisiyanın dinamikasında, monumental əsərlərdə isə tarixi şəxsiyyətin obrazı fiqurun quruluşunda və ümumi kompozisiyada üzə çıxır.
Bu yanaşmada forma yalnız görünən səth deyil, bədii düşüncəni daşıyan əsas vasitədir. Hərəkətin plastik ifadəsi, həcmlərin əlaqəsi və monumental kompozisiyanın bütövlüyü Mirqasımovun heykəltəraşlıq irsinin diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindəndir.
Mirələsgər Mirqasımov 9 noyabr 2003-cü ildə Bakıda vəfat edib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan heykəltəraşlığının inkişaf tarixində özünəməxsus yer tutur. Əsərləri forma, material və obraz arasındakı əlaqəni, eləcə də heykəltəraşlığın ifadə imkanlarını anlamaq baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
