Fərdi sənət mövqeyi və gerçəkliyin bədii təfsiri
Azərbaycan rəngkarlığında Zakir Hüseynovun yaradıcılığı fərdi sənət mövqeyi, müxtəlif mövzulara marağı və gerçəkliyə özünəməxsus münasibəti baxımından diqqətə layiqdir. Onun əsərlərində Abşeron mənzərələri, sənaye mühiti, insan obrazları, natürmortlar və heyvan təsvirləri fərqli istiqamətlər kimi meydana çıxır. Bu müxtəliflik rəssamın sənət dünyasını yalnız bir mövzu və ya janr çərçivəsində dəyərləndirməyin yetərli olmadığını göstərir.
Hüseynovun yaradıcılığına baxarkən əsas məsələ təsvir olunan obyektin özündən daha çox onun rəngkarlıq daxilində qazandığı məna, kompozisiyada tutduğu yer və rəssamın fərdi baxışının necə ifadə olunmasıdır. Onun sənətini anlamaq üçün ayrı-ayrı əsərləri diqqətlə nəzərdən keçirmək, mövzu ilə bədii ifadə arasındakı münasibəti araşdırmaq vacibdir.
Həyat yolu və sənətə yönəliş
Zakir Hüseynov 1961-ci il sentyabrın 23-də Bakının Əmircan kəndində anadan olub. Uşaqlıq illərindən rəsmə maraq göstərib, İslam Müzəffərovun rəhbərlik etdiyi rəsm dərnəyində ilkin sənət biliklərinə yiyələnib. 1979–1985-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbinin toxuculuq şöbəsində təhsil alıb. Şairə Ələsgərova və Böyükağa Salahov onun müəllimləri olub.
Təhsilini başa vurduqdan sonra Bakı Yod Zavodunda, daha sonra Bədii Fondun İstehsalat Yaradıcılıq Kombinatında çalışıb. Bakı İncəsənət Mərkəzi ilə əlaqəli fəaliyyət göstərib, 1996–2003-cü illərdə “Labirint” yaradıcılıq mühiti ilə, 2006–2010-cu illərdə isə “Bakı” qalereyasının yaradıcı qrupu ilə əməkdaşlıq edib. 1997-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul olunub.
Rəssamın əsərləri 1980-ci illərdən sərgilərdə nümayiş etdirilib. 1988-ci ildə ümumittifaq gənclər sərgisində, 1989-cu ildə isə Budapeşt, Riqa və Moskvada keçirilən sərgilərdə iştirakı onun yaradıcılığının beynəlxalq sərgi mühitində də təqdim olunduğunu göstərir.
Abşeron — doğma mühitin bədii təfsiri
Abşeron Zakir Hüseynovun yaradıcılığında mühüm yer tutur. “Buzovna” və “Əmircan” kimi əsərlərdə doğma coğrafiya rəssamın müşahidə dairəsinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Lakin mənzərənin əhəmiyyəti yalnız təsvir edilən ərazinin tanınması ilə məhdudlaşmır. Bədii baxışın istiqaməti, təsvir elementlərinin qarşılıqlı münasibəti və kompozisiyanın quruluşu həmin mühitin əsərdə necə qavranıldığını müəyyənləşdirir.
Mənzərə rəssamın gördüyünü olduğu kimi köçürməsi deyil, gördüklərini seçməsi və müəyyən bədii münasibətlər daxilində təqdim etməsidir. Bu baxımdan Abşeron Hüseynovun yaradıcılığında həm müşahidə obyekti, həm də fərdi sənət düşüncəsinin formalaşdığı mühit kimi əhəmiyyət daşıyır.
Doğma coğrafiyanın rəngkarlıqda yeni məna qazanması onun zahiri görünüşünün təsvirindən daha geniş məsələdir. Rəssamın seçdiyi baxış bucağı və kompozisiya həlli tanış mənzərəyə fərqli münasibət yarada bilər. Hüseynovun Abşeron mövzusuna müraciəti də bu istiqamətdə araşdırılmağa layiqdir.
Sənaye mühiti — yaşanılan dünyanın başqa üzü
Sənaye mövzusu rəssamın yaradıcılığında Abşeronun bədii təsvirini genişləndirir. “Neft qurğuları” əsəri və “Old Enterprise” adı ilə tanınan kompozisiya sənaye mühitinin onun sənətində ayrıca yer tutduğunu göstərir.
Abşeronun sənaye mənzərəsi təbii mühitdən ayrı mövcud deyil. Neft qurğuları və istehsalat obyektləri də bu coğrafiyanın tarixi və gündəlik həyatının bir hissəsidir. Onların rəngkarlıqda təsvir edilməsi doğma mühitin yalnız təbiət mənzərələri ilə deyil, insan fəaliyyəti nəticəsində dəyişən görünüşü ilə də təqdim olunmasına imkan yaradır.
Bu mövzuya sənətşünaslıq baxımından yanaşarkən əsas diqqət obyektlərin sadəcə təsvirinə deyil, onların əsərin ümumi quruluşunda qazandığı yerə yönəlməlidir. Sənaye mühiti beləliklə, yalnız mövzu deyil, rəssamın müasir gerçəkliyə münasibətini araşdırmaq üçün də bir imkandır.
İnsan obrazı — zahiri görünüşdən bədii xarakterə
İnsan obrazı Zakir Hüseynovun yaradıcılığının digər istiqamətidir. “Yelpikli qadın” və “Papaqlı adam” əsərləri onun portret janrına müraciətini göstərir. Bu əsərlərin bədii məzmununu yalnız təsvir olunan şəxslərin zahiri görünüşü ilə məhdudlaşdırmaq olmaz.
Portretin ifadə imkanları insanın fiziki görünüşü ilə yanaşı, obrazın kompozisiyada necə təqdim olunmasından, təsvirin quruluşundan və rəssamın seçdiyi bədii vasitələrdən asılıdır. Fiqurun təsvir sahəsindəki mövqeyi və digər elementlərlə münasibəti obrazın qavranılmasına təsir göstərir.
Hüseynovun portretlərinə bu baxımdan yanaşmaq insanı sadəcə təsvir obyekti kimi deyil, rəngkarlıq daxilində formalaşan bədii obraz kimi anlamağa imkan verir. Burada əsas məsələ hazır xarakteristikalar vermək deyil, hər bir əsərin öz vizual xüsusiyyətlərini diqqətlə oxumaqdır.
Natürmort — gündəlik əşyanın yeni mənası
“Qrammofon” əsəri Zakir Hüseynovun natürmort janrına müraciətini göstərən nümunələrdəndir. Gündəlik həyatla bağlı əşyanın rəngkarlıq əsərində təqdim olunması tanış predmetin başqa baxış altında necə qavranıla biləcəyi məsələsini gündəmə gətirir.
Əşyanın gündəlik funksiyası ilə sənət əsərində qazandığı məna eyni deyil. Rəssamın seçimi və təsvirin quruluşu predmetə münasibəti dəyişə, onu adi istifadəsindən kənar yeni müşahidə predmetinə çevirə bilər. Bu mənada natürmort yalnız əşyaların təsviri deyil, onların bədii baxış vasitəsilə yenidən dərk edilməsidir.
Hüseynovun yaradıcılığında natürmortların mövcudluğu onun sənətini yalnız mənzərə və portretlə izah etməyin yetərsizliyini göstərir. Müxtəlif janrlara müraciət rəssamın təsvir dairəsinin genişliyini və fərqli bədii məsələlərə marağını üzə çıxarır.
Heyvan obrazları və tematik kompozisiyalar
Heyvan təsvirləri və tematik kompozisiyalar Zakir Hüseynovun yaradıcılığının başqa bir istiqamətini təşkil edir. “Öküz” əsəri bu mövzunun nümunələrindəndir. Bu əsərlər rəssamın müşahidə dairəsinin genişliyini göstərməklə yanaşı, obrazın bədii quruluşunu araşdırmaq üçün də imkan yaradır.
Heyvan obrazının sənətdəki mənası yalnız təsvir olunan canlı ilə məhdudlaşmır. Onun təqdimatı, kompozisiyada tutduğu yer və digər elementlərlə münasibəti əsərin ümumi qavranılmasına təsir edə bilər. Bununla belə, konkret simvolik məna irəli sürmək üçün əsərin vizual xüsusiyyətlərinə əsaslanmaq vacibdir.
Tematik kompozisiyalarda da eyni prinsip əhəmiyyət daşıyır: əsəri yalnız mövzunun adından çıxış edərək dəyərləndirmək mümkün deyil. Rəssamın seçimi, obrazlar arasındakı münasibət və bütöv kompozisiyanın quruluşu əsərin bədii məzmununun açılmasında mühüm rol oynayır.
Fərdi sənət mövqeyi
Zakir Hüseynovun adı ilə bağlı “Azərbaycan rəssamlığının tənha döyüşçüsü” ifadəsi onun sənət yolunu xarakterizə edən tanınmış təsvirlərdən biridir. Sənətşünas Ziyadxan Əliyevin 2011-ci ildə nəşr olunmuş “Tənha döyüşçü — Zakir Hüseynov” kitab-albomu da bu ifadəni rəssamın yaradıcılığına həsr edilmiş nəşrin başlığına gətirib.
“Tənhalıq” anlayışına sənət kontekstində fərdi yol seçimi və şəxsi ifadə axtarışı baxımından yanaşmaq mümkündür. Rəssamın öz baxışını formalaşdırması, müxtəlif mövzulara müraciəti və bədii qərarları onun yaradıcılığını anlamaq üçün əhəmiyyətli istiqamətlərdir. Bununla belə, bu ifadəni rəssamın həyat və xarakteri haqqında qəti hökm kimi deyil, sənət irsinə baxmaq üçün bir interpretasiya imkanı kimi qəbul etmək daha düzgündür.
Hüseynovun yaradıcılığını fərqləndirən cəhət yalnız janr müxtəlifliyi deyil. Əsas məsələ müxtəlif mövzuların hər birində bədii baxışın necə formalaşdığını müəyyənləşdirməkdir. Bu əlaqələr ümumi təriflərdən daha çox, konkret əsərlərin kompozisiya və təsvir xüsusiyyətləri əsasında aydınlaşır.
Sənət irsinin yenidən oxunması
Zakir Hüseynovun yaradıcılığı Azərbaycan rəngkarlığında fərdi ifadə axtarışlarının, Abşeron mühitinin bədii təfsirinin və müxtəlif janrların imkanlarının öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Onun sənətinə yenidən baxmaq əsərləri yalnız bioqrafik məlumatlar və mövzu adları ilə təqdim etməkdən daha geniş yanaşma tələb edir.
Rəssamın irsini dərindən anlamaq üçün hər bir əsərin quruluşuna, təsvir vasitələrinə və mövzu ilə bədii ifadə arasındakı əlaqəyə diqqət yetirmək lazımdır. Belə yanaşma hazır nəticələrdən uzaqlaşmağa və rəssamın fərdi mövqeyini konkret əsərlər üzərindən araşdırmağa imkan verir.
Zakir Hüseynov 2010-cu il oktyabrın 31-də, 49 yaşında vəfat edib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan rəngkarlığında fərdi baxışın, doğma mühitin bədii şərhinin və müxtəlif janrlarda ifadə imkanlarının araşdırılması üçün diqqətəlayiq sənət irsidir. Bu irsin dəyəri yalnız keçmişin xatırlanmasında deyil, əsərlərin yeni diqqətlə nəzərdən keçirilməsində və onların bədii xüsusiyyətlərinin daha dərindən anlaşılmasındadır.
Art Space Gallery MEDIA
