Kino rəssamlığından rəngkarlığa, teatr səhnəsindən qrafikaya uzanan çoxşaxəli yaradıcılıq yolu
Yaradıcılığın başlanğıcı
Kamil Nəcəf oğlu Nəcəfzadə 29 dekabr 1929-cu ildə Lənkəranda anadan olub. 1943–1948-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb. 1949-cu ildə Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutuna daxil olub və 1955-ci ildə ali təhsilini başa vurub. Həmin ildən etibarən “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında quruluşçu rəssam kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb.
Nəcəfzadənin yaradıcılıq yolu ilk mərhələdən etibarən yalnız bir sənət sahəsi ilə məhdudlaşmayıb. Kino ilə yanaşı rəngkarlıq, qrafika və teatr onun yaradıcılığının əsas istiqamətlərinə çevrilib.
Kino rəssamı kimi
Nəcəfzadənin yaradıcılığında kino uzun illər əsas yer tutub. O, “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında çalışdığı dövrdə 40-a yaxın bədii filmin quruluşçu rəssamı olub. Film üçün hazırladığı eskizlərdə dekorasiya, geyim, məkan və obrazın vizual həlli əvvəlcədən müəyyənləşdirilirdi.
Bu fəaliyyət rəssamın təsviri dilinə də təsir edib. Kino ona hadisəni yalnız bir kadr daxilində deyil, dəyişən məkan və zaman ardıcıllığında düşünmək imkanı verirdi. Onun film eskizlərində müxtəlif rakursların, işıq-kölgə münasibətlərinin və kompozisiya quruluşunun axtarışları bunu aydın göstərir.
“Uzaq sahillərdə”, “Bir məhəlləli iki oğlan”, “Əsl dost” və digər filmlərlə bağlı hazırladığı materiallar Nəcəfzadənin kino rəssamlığındakı fəaliyyətinin əsas nümunələri sırasında yer alır.
Rəngkarlıq və qrafika
Kino fəaliyyəti ilə paralel olaraq Nəcəfzadə rəngkarlıq və qrafika üzərində də işləyib. Bu əsərlərdə şəhər, dəniz, insan, əmək və müxtəlif coğrafi məkanlar onun diqqət mərkəzində olub.
Bakı və Abşeron mənzərələri, Xəzər, köhnə gəmilər, neft sənayesi və gündəlik həyat onun rəngkarlığında müxtəlif obrazlarda meydana çıxır. “Neft daşları”, “Köhnə şəhər”, “Qara daşlar”, “Abşeronda səhər” və “Axşam” kimi əsərlərində məkan yalnız təsvir olunan fon deyil; kompozisiyanın əsas qurucu elementlərindən birinə çevrilir.
Qrafik işlərində isə pastel, tuş, akvarel və qrafit kimi müxtəlif materiallardan istifadə edib. Səfərlər zamanı yaratdığı rəsmlər onun müşahidə qabiliyyətinin və fərqli coğrafiyalara münasibətinin ayrıca istiqamətini formalaşdırıb.
Vyetnam silsiləsi
1981-ci ildə Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Vyetnama səfəri Nəcəfzadənin yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Təxminən iyirmi gün davam edən səfər zamanı o, müxtəlif məkanlarda müşahidələr aparıb, eskizlər və digər materiallar toplayıb.
Bu səfərin nəticəsində Vyetnam mövzusunda silsilə əsərlər yaranıb. “Şumda”, “Düyü qurudulması”, “Vyetnam balıqçıları”, “Balıqçı qadın”, “Alaqaranlıq”, “Yağış” və “Sarı paltarlı qız” həmin silsilənin məlum nümunələrindəndir.
Silsilədə gündəlik həyat, əmək prosesi və insan obrazı əsas mövzular kimi görünür. Xarici məkan Nəcəfzadə üçün sadəcə yeni mənzərə deyil, yeni insan mühitini və həyat ritmini müşahidə etmək imkanı olub.
Səfərlər və qrafik müşahidələr
Nəcəfzadənin yaradıcılığında səfərlərin ayrıca əhəmiyyəti var. Venesiya, Köln, İstanbul və Qüds kimi şəhərlərdə yaratdığı qrafik və rəsm işlərində memarlıq, küçə və şəhər quruluşu əsas müşahidə obyektlərinə çevrilib.
Bu işlərdə rəssamın şəhəri bütöv panoram kimi deyil, ayrı-ayrı rakurslar və memarlıq detalları vasitəsilə qurduğu görünür. Xüsusilə memarlıq formalarının qrafik həlli onun məkan duyumunu göstərən əsas cəhətlərdəndir.
Tarixi hadisələrə müraciət
Nəcəfzadənin yaradıcılığında tarixi və ictimai hadisələrə münasibət də mühüm yer tutur. Bu mövzular arasında 20 Yanvar hadisələri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
1990-cı ilin yanvar hadisələrindən sonra rəssamın yaratdığı “Azərbaycanın fəryadı” kimi əsərlər şəxsi müşahidə və yaşantının bədii ifadəsinə çevrilib. Rəssam həmin hadisələrin izlərini birbaşa müşahidə etdiyini müsahibəsində də qeyd edib.
Bu əsərlərdə tarixi hadisə yalnız sənədləşdirilən fakt kimi deyil, insan faciəsi və kollektiv yaddaşın bir hissəsi kimi təqdim olunur.
Teatr səhnəsi
Kamil Nəcəfzadənin yaradıcılığında teatr da mühüm yer tutur. O, müxtəlif tamaşaların bədii tərtibatı üzərində çalışıb. Hüseyn Cavidin “Knyaz” əsərinin, eləcə də Səməd Vurğunun “Fərhad və Şirin” tamaşasının səhnə tərtibatı onun teatr yaradıcılığı ilə bağlı əsas nümunələrdəndir.
Kino ilə teatr arasındakı bu fəaliyyət Nəcəfzadənin məkan qurmaq bacarığını fərqli səhnə həllərində sınamasına imkan verib. Dekorasiya onun üçün sadəcə səhnənin görünüşünü müəyyən edən element deyil, hadisənin baş verdiyi mühitin bədii quruluşu idi.
Yaradıcılıq və pedaqoji fəaliyyət
Nəcəfzadə uzun illər yaradıcılıq fəaliyyəti ilə yanaşı pedaqoji iş də aparıb. Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində və Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasında professor kimi çalışıb.
Onun yaradıcılığı rəssamlıq, kino, qrafika və teatrın bir-birindən təcrid olunmuş sahələr olmadığını göstərən çoxşaxəli bir sənət yoludur. Kamil Nəcəfzadənin əsərlərində insan obrazı, şəhər, təbiət, memarlıq və tarixi hadisələr müxtəlif janr və texnikalar vasitəsilə bir-birini tamamlayır.
Kamil Nəcəfzadə 29 iyun 2011-ci ildə vəfat edib. Onun yaradıcılıq irsi XX əsr Azərbaycan təsviri sənəti və kino rəssamlığının müxtəlif istiqamətlərini bir araya gətirən mühüm sənət təcrübələrindən biri olaraq qalır.
Art Space Gallery MEDIA
