Bakıdan Moskvaya, portretdən tematik kompozisiyalara və mənzərəyə uzanan qısa yaradıcılıq yolu
Vəcihə Əli qızı Səmədova 24 noyabr 1924-cü ildə Bakıda anadan olub. 1939-cu ildə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə daxil olub və 1944-cü ildə təhsilini başa vurub. Ardınca V.İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda rəngkarlıq üzrə təhsil alıb. Burada Vasili Yakovlev və Pavel Korinin emalatxanalarında çalışıb.
Moskva illəri Səmədovanın peşəkar rəssam kimi formalaşmasında əsas mərhələlərdən biri oldu. 1951-ci ildə institutda diplom işi kimi “Azərbaycan bəstəkarları” tablosunu tamamladı. Əsərdə Üzeyir Hacıbəyli gənc bəstəkarlarla birlikdə təsvir olunub. Milli Kitabxananın materialında əsərin 1951-ci ildə Moskvada nümayiş etdirildiyi və Pavel Korinin rəhbərliyi ilə hazırlandığı qeyd edilir.
“Azərbaycan bəstəkarları” Səmədovanın erkən yaradıcılığında çoxfiqurlu kompozisiyaya müraciətinin mühüm nümunəsidir. Əsərdə Üzeyir Hacıbəyli ilə yanaşı Fikrət Əmirov, Cahangir Cahangirov, Səid Rüstəmov və Əfrasiyab Hüseynzadənin gənclik obrazları təqdim edilir. Milli Kitabxananın materialında kompozisiyanın quruluşunda fiqurlar arasındakı əlaqə, rəng keçidləri və işıq həlli ayrıca qeyd olunur.
Səmədova 1951-ci ildə institutu bitirdikdən sonra təhsilini davam etdirib və daha üç il aspiranturada oxuyub. İnstitutda müəllim kimi qalması təklif olunsa da, Bakıya qayıdıb. Bundan sonra əsas yaradıcılıq fəaliyyəti Azərbaycanda davam edib.
Bakıda Səmədova müxtəlif janrlarda işləyib. Onun yaradıcılığında portret, tematik kompozisiya və mənzərə əsas istiqamətləri təşkil edib. Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının məlumatında “Avtoportret”, “Aktrisa Leyla Bədirbəylinin portreti”, “Sürəyya Kərimovanın portreti”, “Söhbət İbrahimovanın portreti” və digər portret əsərləri qeyd olunur.
Portretlərində Səmədova müxtəlif peşə və sosial mühitlərdən olan insanlara müraciət edib. Leyla Bədirbəyli, Sürəyya Kərimova, Şamama Həsənova və geoloq Minirə Məmmədbəyli onun portret yaradıcılığında adı çəkilən obrazlardandır. “Geoloq Minirə Məmmədbəylinin portreti” 1960-cı ilə aid əsərlər sırasında göstərilir.
Tematik kompozisiyalar Səmədovanın yaradıcılığında ayrıca yer tutur. “Mahnı”, “Kür sahilində”, “İntizarda”, “Toya hazırlıq”, “Xəbər gözləyənlər”, “İmtahan qarşısında” kimi əsərlərdə gündəlik həyatın müxtəlif səhnələrinə müraciət edib. Azərbaycan Milli Kitabxanasının materiallarında bu əsərlərlə yanaşı rəssamın mənzərə yaradıcılığı da ayrıca qeyd olunur.
1961-ci ildə çəkilmiş “Kür sahilində” əsəri Səmədovanın yaradıcılığının mühüm nümunələrindən biridir. Əsər yağlı boya ilə kətan üzərində işlənib və Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasında saxlanılır. Muzeyin məlumatına görə, tabloda Kür sahilində paltar yuyan və çayda çimən qadınlar təsvir olunub; kompozisiyada günün sonuna yaxın işıq və suyun səthində ayın əksi mühüm yer tutur.
Mənzərə Səmədovanın yaradıcılığında geniş yer tuturdu. “Göygöl”, “Kəpəz”, “Kür sahillərində”, “Zığ”, “Çadırlar”, “Qoşqar yaylağında” kimi əsərlər müxtəlif təbiət və coğrafi məkanların rəngkarlıq həllinə həsr olunub. Mənbələr onun Lətif Feyzullayevlə birlikdə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə yaradıcılıq səfərləri etdiyini və bu səfərlərin əsərlərində əksini tapdığını bildirir.
1962-ci ildə Səmədova Bolqarıstana yaradıcılıq səfərinə gedib. Səfərdən sonra “Sofiyada bazar”, “Türk qızı”, “Tırnovo”, “Bayram” və digər əsərlər yaradıb. Həmin əsərlər Bakıda keçirilən fərdi sərgidə nümayiş etdirilib.
Səmədovanın yaradıcılıq fəaliyyəti ilə yanaşı pedaqoji işi də olub. O, təhsil aldığı Əzim Əzimzadə adına rəssamlıq məktəbində müəllim kimi çalışıb. Beləliklə, rəssamlıq fəaliyyəti ilə yanaşı gənc rəssamların hazırlanmasında da iştirak edib.
1965-ci ildə Vəcihə Səmədovaya Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı verilib. Azərbaycan Milli Kitabxanasının bioqrafik göstəricisində bu məlumat onun doğum və vəfat tarixləri ilə birlikdə təsdiqlənir.
Vəcihə Səmədova 24 oktyabr 1965-ci ildə Bakıda vəfat edib. Onun yaradıcılığı cəmi bir neçə onilliyi əhatə etsə də, bu dövr ərzində portret, tematik kompozisiya və mənzərə janrlarında çoxsaylı əsərlər yaradılıb. Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası onun yaradıcılığını forma və məzmun, kompozisiya, kolorit, rəng keçidləri və işıq-kölgə münasibətləri baxımından səciyyələndirir.
Vəcihə Səmədovanın yaradıcılıq irsi Azərbaycan rəngkarlığının 1950–1960-cı illərdəki inkişaf prosesinin mühüm hissələrindən biridir. “Azərbaycan bəstəkarları”ndan portretlərə, tematik kompozisiyalardan “Kür sahilində” kimi əsərlərə və Azərbaycan mənzərələrinə qədər onun yaradıcılığı müxtəlif janrları əhatə edən bütöv bir sənət yolunu göstərir.
Art Space Gallery MEDIA
