Şüşə-keramika, monumental sənət, qrafika və rəngkarlıq arasında keçən uzun yaradıcılıq yolu
Sənətə aparan ilk illər
Tofiq Məmmədəli oğlu Ağababayev 8 sentyabr 1928-ci ildə Bakıda anadan olub. 1946–1951-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb. 1953-cü ildə Sankt-Peterburqda keçmiş V. Muxina adına Ali Bədii-Sənaye Rəssamlıq Məktəbinin şüşə-keramika fakültəsinə daxil olub və 1959-cu ildə təhsilini başa vurub.
Bu təhsil onun peşəkar hazırlığına rəngkarlıqla yanaşı, dekorativ sənət və materialla işləmək təcrübəsi də gətirib. Sonrakı yaradıcılığında şüşə-keramika, mozaika, monumental-dekorativ sənət, qrafika və rəngkarlığın yanaşı mövcud olması Ağababayevin sənət yolunun əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilib.
Keramika və monumental sənət
Ağababayevin erkən yaradıcılıq mərhələsində şüşə-keramika mühüm yer tutur. 1960-cı ildə yaratdığı “Azərbaycan lirikası” triptixi bu dövrün əsas əsərlərindən biridir.
1960-cı illərdə onun fəaliyyəti monumental-dekorativ sənət sahəsinə genişlənib. Bakı Dövlət Sirkinin interyerindəki “Azərbaycan sirki” mozaikası bu mərhələnin tanınan işlərindəndir. Əsər 1967-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin mükafatına layiq görülüb.
Rəssam Dövlət Statistika Komitəsi və Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetinin idman salonu üçün də mozaik əsərlər yaradıb. 1970-ci ildə işlədiyi “Bahar” pannosunda mərmər və smaltadan istifadə edib.
Bu əsərlər Ağababayevin yaradıcılığında monumental ölçünün və memarlıq məkanının ayrıca yer qazandığı mərhələni təşkil edir.
Bakı və Abşeron
Ağababayevin həyatının böyük hissəsi Bakı ilə bağlı olub. Şəhər onun üçün yalnız doğulduğu yer deyil, yaradıcılığının əsas müşahidə məkanlarından birinə çevrilib.
Bu münasibət xüsusilə Abşeron mövzusunda görünür. “Köhnə Bakı hamamı”, “Abşeron kəndi”, “Abşeronda Xəzri”, “Nardaran piri”, “Zirə bostanı”, “Köhnə Bakı mədənlərində neft fontanı” kimi əsərlərin mövzuları bu coğrafiyanın rəssam üçün davamlı müşahidə sahəsi olduğunu göstərir.
Eyni xətt “Abşeron qoruğu”, “Bakı nefti cəbhəyə”, “Meşəbəyi”, “Torpağın nəfəsi”, “May, 1945-ci il, Bakı” kimi əsərlərdə də müxtəlif istiqamətlər alır. Burada mənzərə ilə yanaşı əmək, şəhər həyatı və tarixi hadisələr də rəssamın diqqət dairəsinə daxil olur.
1966–1968-ci illərdə Ağababayev Bakının ilk baş rəssamı kimi fəaliyyət göstərib. Bu dövrdə şəhərin bədii tərtibatı ilə bağlı işlərdə iştirak edib, Bakı Soveti binasının üzərindəki gerbin bərpasında və şəhərin simvolik açarının hazırlanmasında rol alıb.
Rəngkarlıq və qrafika
Ağababayevin yaradıcılığı monumental sənətlə məhdudlaşmayıb. Rəngkarlıq və qrafika onun uzun illər ərzində davam etdirdiyi əsas yaradıcılıq sahələrindən olub.
Mənzərə, portret, natürmort və müxtəlif mövzulu kompozisiyalar onun rəngkarlıq irsində yanaşı yer alır. “Ümid rəngləri”, “Sözsüz”, “Yaz mahnısı”, “Şərq motivi”, “Yaz nəfəsi” kimi əsərlər bu istiqamətin sonrakı mərhələlərinə aiddir.
Onun əsərlərində mövzular da dəyişir: Bakı və Abşeron mənzərələrindən gündəlik həyata, əmək mövzularından tarixi hadisələrə qədər müxtəlif sahələr rəssamın diqqətində olub.
Portret yaradıcılığı
İnsan obrazı Ağababayevin yaradıcılığında ayrıca istiqamət təşkil edib. Müxtəlif illərdə yaratdığı portretlər arasında “Tələbə qız” (1972), “Akademik Z. Bünyadov” (1978), “Akademik İ. Orucova” (1978), “Şah İsmayıl” (1988–1989), “Ü. Hacıbəyov” (1992) kimi əsərlər yer alır.
Rəssam tarixi və mədəni şəxsiyyətlərin obrazlarına da müraciət edib. Məhəmməd Füzuli, Şah İsmayıl Xətai, Dədə Qorqud, Üzeyir Hacıbəyov, Ziya Bünyadov və İlyas Əfəndiyev onun portret yaradıcılığında adı çəkilən şəxsiyyətlər sırasındadır.
Füzuli mövzusu Ağababayev üçün xüsusi yer tutub. Rəssam bu obrazı bir neçə dəfə işləyib və “Məhəmməd Füzuli” adlı əsərlər yaradıb.
Rəssam və pedaqoq
Ağababayevin fəaliyyətinin mühüm hissələrindən biri də pedaqoji iş olub. O, uzun illər Azərbaycan Rəssamlıq Akademiyasında çalışıb və müxtəlif nəsillərdən olan tələbələrin peşəkar hazırlığında iştirak edib.
2005–2008-ci illərdə “Rəsm” kafedrasının müdiri olub. Beləliklə, onun fəaliyyəti yalnız şəxsi yaradıcılıqla deyil, rəssamlıq təhsilinin inkişafı ilə də bağlı olub.
Uzun sənət ömrü
Ağababayevin yaradıcılıq yolu yarım əsrdən artıq bir dövrü əhatə edib. O, 1940-cı illərin sonunda rəngkarlıq təhsili ilə başladığı sənət yolunda sonrakı onilliklər ərzində şüşə-keramika, monumental sənət, mozaika, qrafika və rəngkarlıq sahələrində çalışıb.
1992-ci ildə “Əməkdar incəsənət xadimi”, 2006-cı ildə “Xalq rəssamı” fəxri adına layiq görülüb. 2008-ci ildə Prezidentin fərdi təqaüdçüsü olub. 2023-cü ildə Azərbaycan rəssamlıq sənətinin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.
Tofiq Ağababayev 20 dekabr 2024-cü ildə vəfat edib.
Onun yaradıcılıq irsində müxtəlif texnikaların və mövzuların bir araya gəldiyi uzun sənət yolu qalır. Bu yolun başlanğıcında rəngkarlıq təhsili, mühüm mərhələlərindən birində şüşə-keramika və monumental sənət, sonrakı geniş sahələrində isə qrafika, rəngkarlıq və portret dayanır.
Keramikadan Bakının rənglərinə
Ağababayevin sənət yolunda şüşə-keramika ilə başlayan təcrübə sonradan monumental kompozisiyalara, mozaikaya, qrafikaya və rəngkarlığa qədər genişlənib. Bu mərhələlərin hər biri onun yaradıcılığının ayrı bir sahəsini təşkil etsə də, həyatının böyük hissəsini keçirdiyi Bakı və Abşeron əsərlərinin mühüm mövzularından biri olaraq qalıb.
Bu mənada “Keramikadan Bakının rənglərinə” Ağababayevin yaradıcılıq yolunun əsas istiqamətini ifadə edir: materialdan rəngkarlığa, monumental məkandan fərdi əsərə və peşəkar təhsildən uzun illər davam edən şəxsi yaradıcılığa doğru inkişaf edən bir sənət yolu.
Art Space Gallery MEDIA
