Tahir Salahov Azərbaycan rəssamlığının ən tanınmış simalarından biridir. Onun yaradıcılığında əmək, portret, Xəzər və Abşeron, eləcə də kosmos mövzuları xüsusi yer tutur. Bu mövzular müxtəlif görünsə də, Salahov onları özünəməxsus rəng, xətt və kompozisiya dili ilə birləşdirirdi.
29 noyabr 1928-ci ildə Bakıda anadan olan Salahov 1950-ci ildə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbini bitirib. Daha sonra Leninqrad Ali Rəssamlıq-Sənaye Məktəbində təhsil alıb və 1951–1957-ci illərdə V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda oxuyub. 1955-ci ildə yaratdığı “Dalğa” və “Estakada”, 1957-ci ildə diplom işi kimi təqdim etdiyi “Növbədən qayıdanlar” onun yaradıcılığının ilk mühüm nümunələri sırasında yer alır.
BAKIDAN BAŞLAYAN BAXIŞ
Salahovun rəssam kimi formalaşmasında Bakı mühüm rol oynayıb. Şəhərin sənaye həyatı, Xəzər, Abşeronun təbiəti və neftçilərin gündəlik işi onun yaradıcılığında tez-tez qarşılaşdığımız mövzulara çevrilib.
1950-ci illərin ortalarından etibarən əmək mövzusu onun əsərlərində daha geniş yer almağa başlayıb. Lakin Salahovu maraqlandıran yalnız istehsalat mənzərəsi deyildi. O, bu mühitdə çalışan insanların həyatına diqqət yetirirdi. “Növbədən qayıdanlar”, “Səhər eşelonu”, “Rezervuar parkı” və digər əsərlərində neftçiləri gündəlik işlərinin içində göstərir.
Bu əsərlərdə yorğunluq, məsuliyyət və təmkin hiss olunur. Rəssam əməyin çətinliyini gizlətmədən, onun arxasında dayanan insanı ön plana çıxarırdı.
“SƏRT ÜSLUB” — YENİ RƏSSAMLIQ DİLİ
1960-cı illərdə Tahir Salahovun yaradıcılığı “sərt üslub” anlayışı ilə əlaqələndirilməyə başladı. Bu üslub onun əsərlərində yığcam kompozisiya, ifadəli cizgilər və güclü rəng qarşıdurmaları ilə özünü göstərirdi.
Salahov artıq detallardan uzaqlaşır, fiqurları daha iri və aydın qurur, rəngləri isə məqsədli şəkildə məhdudlaşdırırdı. Tünd və açıq rənglərin qarşılaşdırılması əsərlərə ciddi və təsirli görünüş verirdi.
Bu yanaşma xüsusilə neftçilərə həsr olunmuş əsərlərində nəzərə çarpır. Salahov neftçi obrazlarını sadə, təmkinli və monumental şəkildə quraraq əməyin ağırlığını və gündəlik həyatın reallığını ön plana çıxarırdı.
“SƏNƏ, BƏŞƏRİYYƏT!” — YENİ ÜFÜQ
1961-ci ildə yaradılan “Sənə, bəşəriyyət!” Tahir Salahovun yaradıcılığında mühüm yer tutur. Əsər ilk dəfə həmin il, 12 aprel tarixində Bakıda keçirilən respublika bədii sərgisində nümayiş etdirilib. Bu tarix Yuri Qaqarinin kosmosa ilk uçuşu ilə eyni günə təsadüf edirdi.
Əsərdə kosmos mövzusu vasitəsilə yeni bir dövrün həyəcanı və insanın qarşısında açılan imkanlar ifadə olunur. Salahovun əvvəlki əsərlərində əmək insanı necə mərkəzə gətirirdisə, burada da diqqət böyük bir tarixi hadisə qarşısında dayanan insana yönəlir.
Beləliklə, mövzu dəyişir, amma Salahovun əsas marağı — insanın öz dövrü ilə münasibəti — davam edir.
PORTRETLƏR: ÜZDƏN XARAKTERƏ
Portret janrı Salahov yaradıcılığında xüsusi yer tutur. Qara Qarayev, Dmitri Şostakoviç, Fikrət Əmirov, Rəsul Rza və digər sənət adamlarının portretlərində rəssam yalnız zahiri oxşarlığa çalışmırdı. Onun üçün əsas məsələ portret sahibinin xarakterini və düşüncə tərzini də göstərmək idi.
1960-cı ildə çəkdiyi Qara Qarayev portreti buna yaxşı nümunədir. Salahov bəstəkarın yaradıcılığını daha yaxından tanımaq üçün onun məşqlərinə və tamaşalarına gedir, musiqisini dinləyirdi. Bu hazırlıq portretdə yalnız zahiri görünüşün deyil, Qarayevin sənət dünyasının da hiss olunmasına imkan verib.
1976-cı ildə yaratdığı Dmitri Şostakoviç portretində də oxşar yanaşma görünür. Salahov üçün portret sadəcə bir insanın simasını çəkmək deyil, onun haqqında təsəvvür yaratmaq idi.
XƏZƏR VƏ ABŞERON
Xəzər və Abşeron Salahovun yaradıcılığında mühüm yer tutur. Bu coğrafiya onun üçün həm uşaqlıqdan tanıdığı mühit, həm də uzun illər boyu müraciət etdiyi bədii mövzu idi.
“Xəzər gecəsi” əsərində dənizin gecə görünüşü sakit, bir qədər kədərli ovqat yaradır. Tünd və açıq rənglərin qarşılaşdırılması, ifadəli cizgilər və geniş üfüq əsərin əsas xüsusiyyətlərindəndir.
Salahovun Xəzərə münasibəti illər keçdikcə dəyişsə də, dəniz onun əsərlərində həmişə canlı bir mövzu olaraq qalır. Abşeronun işığı, küləyi, daşları və sənaye mənzərələri də onun rəng duyumuna və təsvir dilinə təsir edən əsas mənbələrdən idi.
RƏSSAM VƏ MÜƏLLİM
Salahovun fəaliyyəti rəssamlıqla yanaşı pedaqoji işlə də bağlı olub. O, müxtəlif illərdə Azərbaycan Dövlət Teatr İnstitutunda və V. İ. Surikov adına Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda dərs deyib. 1980-ci illərdə Surikov İnstitutunda rəssamlıq və kompozisiya kafedrasına rəhbərlik edib.
Onun müəllimliyində əsas məsələlərdən biri gənc rəssamın öz yolunu tapması idi. Salahovun öz yaradıcılığı da bu baxımdan nümunədir: o, dövrünün mövzularına müraciət etsə də, onları öz baxışı və öz rəssamlıq dili ilə təqdim edirdi.
SƏNƏTDƏ QALAN İZ
Tahir Salahov 20 may 2021-ci ildə, 92 yaşında Berlində vəfat edib. Onun yaradıcılığında mövzular zamanla dəyişib və genişlənib: neftçilərdən kosmosa, Abşeron mənzərələrindən portretlərə qədər.
Bu müxtəlifliyin içində onu birləşdirən əsas cəhət həyatın özünə diqqətlə baxmasıdır. O, gördüyü insanları, məkanları və hadisələri olduğu kimi təkrarlamaq əvəzinə, onları öz rəssamlıq dili ilə yenidən qururdu.
Neftçi obrazlarında əmək, portretlərdə xarakter, Xəzər təsvirlərində doğma coğrafiya, kosmos mövzusunda isə yeni dövrün həyəcanı ön plana çıxır. Bu əsərlərin hər biri Salahovun sənət yolunun başqa bir tərəfini göstərir.
Onun yaradıcılığını birləşdirən də məhz bu ardıcıl axtarışdır: yaşadığı dövrü müşahidə etmək, onun əsas obrazlarını seçmək və onları rəng, xətt və kompozisiya vasitəsilə özünəməxsus şəkildə ifadə etmək.
Art Space Gallery MEDIA
