Laçından başlayan sənət yolu, Azərbaycan həyatının müxtəlif obrazları və rəngkarlıqda formalaşmış özünəməxsus bədii dil
Nadir Qəmbər oğlu Əbdürrəhmanov 5 dekabr 1925-ci ildə Laçında anadan olub. Erkən yaşlarından rəssamlığa maraq göstərən sənətkar 1941–1944-cü illərdə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbində təhsil alıb. 1944–1947-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda oxuduqdan sonra sənət yoluna qayıdaraq 1947–1953-cü illərdə İ. Y. Repin adına Leninqrad Boyakarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunda təhsilini davam etdirib. Sankt-Peterburqun zəngin muzey mühiti və akademik rəssamlıq ənənəsi onun peşəkar dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm mərhələ olub.
1953-cü ildə Bakıya qayıtdıqdan sonra Əbdürrəhmanov müxtəlif janrlarda işləyərək yaradıcılıq dairəsini genişləndirib. Onun əsərlərində müasir həyat, sənaye, kənd və dağ rayonlarının gündəlik həyatı, insan obrazları və təbiət mənzərələri bir araya gəlib. 1957-ci ildə yaratdığı “Sumqayıt alüminium zavodunda” əsəri sənaye mövzusuna müraciətinin diqqətçəkən nümunələrindən biridir.
Əbdürrəhmanovun rəngkarlığında realist müşahidə ilə dekorativ ifadə yanaşı inkişaf edib. Yeni forma axtarışları, zəngin kolorit, dekorativliyə xüsusi münasibət və Azərbaycan miniatür sənəti ilə səsləşən cəhətlər onun fərdi üslubunun əsas xüsusiyyətləri sırasında yer alır. Bu xüsusiyyətlər müxtəlif janrlarda yaratdığı iri formatlı süjetli kompozisiyalarda xüsusilə aydın görünür.
Rəssamın əsərlərində insan və təbiət bir-birindən ayrı təsvir olunmur. “Dağlarda bahar”, “Talış qızları”, “Bizim dağların insanları”, “Sevimli naxışlar”, “Dağda toranlıq” və “Firuzə dünyası” kimi əsərlərdə həyatın müxtəlif tərəfləri fərqli kompozisiya və rəng həlləri ilə təqdim edilir. Onun yaradıcılığında mövzu yalnız hadisənin təsviri deyil, həm də müəyyən bir mühitin və həyat tərzinin vizual ifadəsidir.
Qarabağ və Laçın
Nadir Əbdürrəhmanovun sənətində Qarabağ xüsusi yaradıcılıq xətti təşkil edir. Laçında doğulması və uşaqlıq illərini həmin coğrafiyada keçirməsi bu mövzunun onun rəngkarlığında davamlı yer tutmasına təsir edib.
“Dağlarda alaqaranlıq”, “Laçın. Minkənd”, “Zəngilanın üzüm bağları”, “Qaragöl gölündə”, “Qış mənzərəsi”, “Qarabağ xalçaları” və “Turşsu” kimi əsərlərdə Qarabağın təbiəti, yaşayış məkanları və insan həyatı rəssamın fərdi baxışından keçir. Bu əsərlər arasında mənzərə ilə yanaşı, milli məişət və insan obrazına müraciət edən nümunələr də xüsusi yer tutur.
1985-ci ildə Qarabağ insanlarına həsr etdiyi əsərlərə görə Azərbaycan SSR Dövlət mükafatına layiq görülməsi bu mövzunun onun yaradıcılığındakı əhəmiyyətini təsdiqləyən mühüm faktlardan biridir.
Dünyaya açılan yaradıcılıq coğrafiyası
Əbdürrəhmanovun yaradıcılığı yalnız Azərbaycan coğrafiyası ilə məhdudlaşmayıb. O, Fransa, İtaliya, Norveç, Bolqarıstan, Şimali Koreya, İraq və Əfqanıstan kimi ölkələrdə yaradıcılıq ezamiyyətlərində olub. Bu səfərlər onun mövzu dairəsini genişləndirib və müxtəlif xalqların həyatı, şəhər mühiti və gündəlik yaşamı ilə bağlı yeni bədii müşahidələr üçün imkan yaradıb. Əsərləri xarici ölkələrdə keçirilən fərdi sərgilərdə nümayiş etdirilib, müxtəlif muzey, qalereya və şəxsi kolleksiyalarda yer alıb.
Beləliklə, onun sənətində Azərbaycan həyatına bağlılıqla yanaşı, fərqli coğrafiyalara açıq müşahidə də formalaşıb. Bu xüsusiyyət Əbdürrəhmanovun yaradıcılığını yalnız milli mövzularla məhdudlaşdırmayan geniş bədii dünyagörüşünün göstəricisidir.
Rəssam və pedaqoq
Əbdürrəhmanovun yaradıcılıq fəaliyyətini uzunmüddətli pedaqoji işi tamamlayıb. 1954-cü ildən Azərbaycan Rəssamlıq Məktəbində dərs deyib, 1984-cü ildən Azərbaycan Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində professor kimi çalışıb. Sonrakı illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında professor və yaradıcılıq emalatxanasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib.
Bu fəaliyyət onun sənət irsinin yalnız yaratdığı əsərlərlə deyil, yetişdirdiyi rəssamlarla da davam etməsinə imkan verib. Əbdürrəhmanov üçün rəssamlıq həm şəxsi yaradıcılıq, həm də peşəkar sənət ənənəsinin ötürülməsi sahəsi olub.
Sənətkar və ictimai xadim
Nadir Əbdürrəhmanov Azərbaycan rəssamlıq mühitində təşkilati və ictimai fəaliyyəti ilə də mühüm rol oynayıb. 1961–1970-ci illərdə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı İdarə Heyətinin sədri, 1963–1973-cü illərdə isə SSRİ Rəssamlar İttifaqının katibi olub. Eyni zamanda Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı kimi fəaliyyət göstərib.
1960-cı ildə Əməkdar incəsənət xadimi, 1964-cü ildə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb. O, Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı laureatı olub və “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib.
Sənətdə qalan iz
Nadir Əbdürrəhmanov 26 iyul 2008-ci ildə Bakıda vəfat edib. Onun yaradıcılıq irsi Azərbaycan incəsənətinin mühüm kolleksiyalarında qorunur. Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasının fondlarında rəssamın 42 əsərinin saxlanıldığı bildirilir. Onun yaradıcılığına həsr olunmuş “Nadir Əbdürrəhmanov: 1925–2008: rəngkarlıq, qrafika” nəşri 2013-cü ildə Azərbaycan və ingilis dillərində işıq üzü görüb; layihəyə Çingiz Fərzəliyev rəhbərlik edib, mətnin müəllifi Gülrəna Qacar olub.
Nadir Əbdürrəhmanovun yaradıcılıq yolu XX əsr Azərbaycan rəngkarlığının müxtəlif istiqamətlərini özündə birləşdirir. Laçının dağ mənzərələrindən sənaye müəssisələrinə, insan obrazlarından xarici ölkələrin həyatına qədər uzanan bu geniş mövzu dairəsində onun fərdi üslubunu müəyyən edən əsas cəhətlər — realist müşahidə, dekorativ ifadə, zəngin kolorit və milli sənət ənənələri ilə əlaqə — ardıcıl şəkildə qorunur.
Onun əsərlərində Qarabağ isə ayrıca bir mövzu olmaqla yanaşı, yaradıcılıq yolunun ən davamlı istiqamətlərindən birinə çevrilir. Laçın, Minkənd, Turşsu, Qaragöl və Qarabağın digər məkanları rəssamın əsərlərində yalnız coğrafi adlar kimi deyil, konkret insan həyatı və təbiət görüntüləri ilə birlikdə təqdim olunur.
Bu baxımdan Nadir Əbdürrəhmanovun irsi XX əsr Azərbaycan rəngkarlığının həm milli mövzularını, həm də daha geniş sənət axtarışlarını bir arada göstərən zəngin yaradıcılıq xətti kimi bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
