Mayis Əlişir oğlu Ağabəyov 1 may 1941-ci ildə Bakıda anadan olub. 1961-ci ildə Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbini bitirdikdən sonra Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunun Rəssamlıq fakültəsində təhsilini davam etdirib və 1969-cu ildə məzun olub. Həmin ildən Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında quruluşçu rəssam kimi fəaliyyətə başlayıb. 1972-ci ildə Azərbaycan Rəssamlar İttifaqına üzv qəbul edilib. 1990-cı ildə Əməkdar rəssam, 2000-ci ildə Xalq rəssamı fəxri adlarına layiq görülüb. 1996-cı ildən pedaqoji fəaliyyət göstərib, Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında professor və Akademik rəngkarlıq kafedrasının müdiri kimi çalışıb. 2012-ci ildə “Humay” milli mükafatına layiq görülüb.
Mayis Ağabəyovun yaradıcılığını səciyyələndirən başlıca xüsusiyyət müxtəlif təsviri sənət sahələri arasında qurduğu əlaqədir. O, kino quruluşçu rəssamlığını ayrıca texniki peşə kimi deyil, bütöv vizual düşüncə sistemi kimi mənimsəyirdi. Kino üçün hazırlanan dekorasiya və geyim eskizləri tarixi dövrün zahiri təsvirini yaratmaqla kifayətlənmir, hadisələrin baş verdiyi məkanın xarakterini, sosial münasibətləri və obrazların psixoloji mühitini də müəyyənləşdirirdi. Bu yanaşma onun rəngkarlıq və qrafika əsərlərində də məkan, predmet və insan fiquruna münasibətində özünü göstərir.
“Nəsimi”, “Babək” və “Nizami” kimi tarixi filmlərdə rəssamın fəaliyyəti keçmişin ekran obrazının yaradılmasında xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu ekran əsərlərində geyim, memarlıq mühiti, interyer, rekvizit və kütləvi səhnələrin vizual təşkili tarixi mövzunun inandırıcılığını formalaşdıran əsas vasitələrdəndir. Ağabəyovun quruluşçu rəssam kimi işi tarixi faktların sadəcə illüstrasiyası deyil, onların kino dilində bütöv vizual məkana çevrilməsi idi. “Babək” filmi üçün hazırlanmış, lakin yekun ekran variantına daxil edilməmiş eskizlər də onun yaradıcılıq prosesinin yalnız tamaşaçıya təqdim olunan nəticədən ibarət olmadığını göstərir.
Rəssamın kino təcrübəsi ilə müstəqil rəngkarlığı arasındakı əlaqə onun əsərlərinə baxışda mühüm açardır. Kino mühitində hər bir predmet və məkan dramaturji funksiyaya malikdir. Dəzgah rəngkarlığında isə həmin predmetlər daha sərbəst assosiativ və emosional məna qazanır. Dövlət Şərq Xalqları Muzeyinin kolleksiyasında qorunan “Bahar bayramı” (1985) əsərinin kompozisiya variantının “Şəhər gəzintisi” filmi üçün eskizdə istifadə edilməsi bu əlaqənin konkret nümunəsidir. Eyni bədii ideyanın müxtəlif ifadə vasitələrində işlənməsi Ağabəyovun vizual düşüncəsinin sahələrarası xarakterini üzə çıxarır.
Onun rəngkarlığında qadın obrazı, analıq, ailə münasibətləri və gündəlik həyat motivləri xüsusi yer tutur. “Ailə”, “Dua”, “Süd verən qadınlar”, “Şərq qadınları”, “Ana və körpə” kimi mövzular insan münasibətlərinin sakit, lakin mənəvi baxımdan dolğun tərəflərini önə çəkir. Bu əsərlərdə insan fiquru yalnız konkret şəxsin təsviri deyil, yaddaş, qayğı, davamlılıq və mənəvi bağlılıq haqqında düşüncənin daşıyıcısına çevrilir. Rəssamın rəng həllində qəhvəyi, narıncı, qızılı, mavi və yaşıl çalarların münasibəti, işıq və kölgə keçidləri obrazın emosional tonunu müəyyənləşdirir.
“Bahar bayramı” və 1981-ci ildə yaradılmış “Natürmort” əsərləri onun rəngkarlıq təcrübəsinin fərqli istiqamətlərini nümayiş etdirir. Birincidə çoxfiqurlu kompozisiya və bayram mühiti, ikincidə isə əşyaların quruluşu, rəng münasibətləri və sakit məkan duyğusu ön plana çıxır. Bu əsərlərin muzey kolleksiyasında qorunması Ağabəyovun irsinin yalnız kino tarixinin deyil, XX əsr Azərbaycan rəngkarlığının da sənədləşdirilmiş hissəsi olduğunu göstərir.
Rəssam qrafika və kiçik həcmli heykəltəraşlıq sahəsində də çalışıb. “Atlı qız”, “Toreador”, “Model”, “Ana” kimi plastik işlər onun insan fiquruna və hərəkətə marağını başqa material və forma münasibətləri vasitəsilə ifadə edir. Bu nümunələrdə kino rəssamlığından gələn həcm, siluet və kompozisiya duyğusunun təsviri sənətin digər növlərinə keçidi müşahidə olunur.
Ağabəyovun əsərləri Bakıda keçirilən fərdi sərgilərlə yanaşı, Berlin, Avinyon, Vyana və London kimi şəhərlərdə də nümayiş etdirilib. Onun yaradıcılığı Azərbaycan kino və təsviri sənətinin milli sərhədlərdən kənarda təqdim olunmasına töhfə verib. Rəssamın 2008-ci ildə nəşr edilmiş “Kinoda rəssam işi” kitabı isə kino istehsalında rəssam əməyinin peşəkar və nəzəri baxımdan sənədləşdirilməsi istiqamətində mühüm mənbədir.
Mayis Ağabəyovun sənət irsinin əhəmiyyəti kino ilə rəngkarlıq arasında qurduğu yaradıcı əlaqədə, tarixi mövzulara vizual yanaşmasında və insan obrazına həssas münasibətində cəmlənir. Onun yaradıcılığı göstərir ki, rəssamın işi yalnız təsvir yaratmaq deyil, həm də zamanın, məkanın və mədəni yaddaşın vizual ifadəsini formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan Ağabəyov Azərbaycan incəsənətində kino rəssamlığı ilə müstəqil təsviri sənət təcrübəsini birləşdirən fərdi yaradıcılıq mövqeyinə malik sənətkarlardan biri kimi dəyərləndirilə bilər.
Mayis Ağabəyov 17 iyun 2020-ci ildə Bakıda vəfat edib.
Art Space Gallery MEDIA















