Qəyyur Habil oğlu Yunusov — Qəyyur Yunus — 26 mart 1948-ci ildə Bakının Əmircan kəndində anadan olub. Azərbaycan rəngkarlığının özünəməxsus nümayəndələrindən olan sənətkar 1967–1971-ci illərdə Əzim Əzimzadə adına Bakı Rəssamlıq Məktəbində, 1971–1977-ci illərdə isə Tbilisi Rəssamlıq Akademiyasının rəngkarlıq fakültəsində təhsil alıb. 1972-ci ildən sərgilərdə iştirak edən rəssam 1980-ci ildə Azərbaycan və SSRİ Rəssamlar İttifaqlarının üzvü olub. Yaradıcılıq yolunun formalaşmasında Əmircan mühiti və Səttar Bəhlulzadə ilə yaxın qohumluq və sənət əlaqələri mühüm yer tutur. 1995-ci ildə «Humay» mükafatına layiq görülüb, 2002-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar rəssamı, 2015-ci ildə isə Xalq rəssamı fəxri adlarını alıb. 2011-ci ildə «Tərəqqi» medalı ilə təltif edilib.
Qəyyur Yunusun rəngkarlığına nəzər saldıqda ilk diqqəti cəlb edən xüsusiyyət onun Şərq təsvir ənənələrinə münasibətidir. Rəssam keçmişin bədii irsini hazır formaların təkrarı kimi deyil, müasir fərdi düşüncənin ifadə vasitəsi kimi mənimsəyir. Onun əsərlərində Şərq portret ənənəsinin, ornamental düşüncənin və simvolik təsvir prinsiplərinin müəyyən izləri müşahidə olunur. Xüsusilə tarixi Qacar dövrü portret sənəti ilə bəzi vizual yaxınlıqlar rəssamın bədii dilini daha geniş Şərq estetikası kontekstində nəzərdən keçirməyə imkan verir. Lakin bu xüsusiyyətlər onun yaradıcılığını konkret bir tarixi məktəbin davamı kimi deyil, müxtəlif mədəni qaynaqların fərdi sənət təfəkküründə yenidən mənalandırılması kimi qiymətləndirməyi tələb edir.
Rəssamın qadın obrazları bu bədii sistemin ən səciyyəvi istiqamətlərindən biridir. Onun portretlərində insan siması yalnız zahiri görünüşün təsviri ilə məhdudlaşmır. Baxışların ifadəsi, üz cizgilərinin sakitliyi, fiqurun kompozisiyada yerləşdirilməsi və geyim detallarının bütövlüyü obrazın mənəvi xarakterini ön plana çıxarır. Bu qadın fiqurları fərdi portret xüsusiyyətləri ilə yanaşı, Azərbaycan qadınının mədəni yaddaşda formalaşmış estetik idealını da ifadə edir. Burada gözəllik nümayiş etdirilən zahiri keyfiyyət deyil, mənəvi dəyər kimi təqdim olunur.
Yunusun tablolarında rəng, məkan və simvol arasında xüsusi münasibət mövcuddur. Meyvə, quş, balıq, çiçək və kalliqrafik yazılar kompozisiyaya daxil edilərək obrazın ətrafında əlavə məna mühiti yaradır. Ərəb qrafikası ilə verilən dini ifadələr və işarələr təsvirin yalnız vizual səviyyədə qalmamasını təmin edir. Bu elementlər rəssamın dünyagörüşü çərçivəsində mənəvi yaddaşla vizual forma arasında əlaqə yaradır. Sakit fonlar, simvolik predmetlər və diqqətlə təşkil edilmiş kompozisiya tamaşaçını əsərin görünən qatından onun düşüncə məkanına yönəldir.
«Ayın parçalanması» (1986), «Bakılılar» (1989), «Nərgiz, Nigar və Aybəniz» (1991), «Ata, qızı və balıq» (2004) və «Əmircan mənzərəsi» (2006) kimi əsərlər rəssamın müxtəlif mövzu və obrazlara müraciət etdiyini göstərir. «Leyli və Məcnun», «Səhrada işıq», «Məscidə gedən yol», «Təbrizlilər» və «Şərq qadını» kimi əsərlərində isə ədəbi yaddaş, dini-mədəni simvolika və Şərq dünyasının estetik təsəvvürləri yaradıcılıq düşüncəsinin əsas istiqamətlərinə çevrilir. Bu mövzuların seçilməsi təsadüfi deyil: rəssam üçün keçmiş müasir insanın mənəvi özünüdərkinə təsir göstərən canlı mədəni mənbədir.
Qəyyur Yunusun sənət yolunda rəngkarlıqla yanaşı, qrafika da əhəmiyyətli yer tutur. 2010-cu ildə Səttar Bəhlulzadə adına Mərkəzi Sərgi Salonunda keçirilən fərdi sərgisində rəssamın müxtəlif yaradıcılıq nümunələri təqdim olunub. 2018-ci ildə YARAT-ın Azərbaycan rəngkarlığının 1960–1980-ci illərini əhatə edən sərgi layihəsində iştirakı sənətkarın yaradıcılığının daha geniş tarixi kontekstdə nəzərdən keçirilməsinə imkan yaradıb. 2024-cü ildə Müasir İncəsənət Muzeyində keçirilən «Sağ əlin sərvəti» adlı yubiley sərgisində təqdim olunan 72 rəngkarlıq və qrafika əsəri isə onun sonrakı yaradıcılıq mərhələsinin mühüm təqdimatlarından biri olub.
Qəyyur Yunusun sənətinin əhəmiyyəti Şərq mədəniyyətinin tarixi elementlərini müasir rəngkarlıqda yaşatmaqla yanaşı, onları fərdi estetik düşüncə vasitəsilə yenidən mənalandırmasındadır. Əmircanla bağlılıq, milli yaddaş, İslam mədəniyyəti və Şərq təsvir ənənələri onun yaradıcılığında vahid düşüncə sisteminə çevrilir. Bu sənət irsi Azərbaycan rəngkarlığının ənənə ilə müasirlik arasında qurduğu yaradıcı dialoqun fərdi nümunələrindən biri kimi əhəmiyyət daşıyır.
Art Space Gallery MEDIA

































