22 yanvar 1944-cü ildə Bakıda anadan olmuş Sirus Yədulla oğlu Mirzəzadə Azərbaycan təsviri sənətinin monumental rəngkarlıq, dəzgah rəngkarlığı və qrafika sahələrində fəaliyyət göstərən tanınmış nümayəndələrindəndir. Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Məktəbini 1966-cı ildə, Moskva Ali Rəssamlıq Məktəbini 1972-ci ildə bitirən rəssam həmin ildən Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvüdür. 1996-cı ildə Humay mükafatına layiq görülmüş, 2002-ci ildə Azərbaycanın Əməkdar rəssamı, 2018-ci ildə isə Xalq rəssamı fəxri adlarını almışdır. Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Akademiyasında professor kimi pedaqoji fəaliyyətini də davam etdirən sənətkarın yaradıcılığı Azərbaycan incəsənətinin müxtəlif inkişaf mərhələlərini birləşdirir.
Mirzəzadənin sənət yolunun ilkin mərhələsini müəyyən edən əsas xüsusiyyət monumental düşüncə ilə bağlıdır. Mozaika, freska və vitraj sahəsindəki fəaliyyəti onun təsviri sənətə yalnız fərdi obraz yaratmaq baxımından deyil, memarlıq məkanı ilə qarşılıqlı münasibətdə yanaşdığını göstərir. 1975-ci ildə yaradılan «Xoşbəxtlik» mozaik pannosu və 1978-ci ildə ərsəyə gələn «Fəhlə əlləri» kompozisiyası bu mərhələnin mühüm nümunələridir. Hər iki layihədə rəssamın digər sənətkarlarla əməkdaşlığı monumental sənətin kollektiv yaradıcı xarakterini də nümayiş etdirir. Bu əsərlərdə təsvirin miqyası, materialın fiziki xüsusiyyətləri və memarlıq mühiti arasında yaranan əlaqə bədii ifadənin ayrılmaz hissəsidir.
1980-ci illərin sonlarından etibarən rəssamın dəzgah rəngkarlığına üstünlük verməsi onun yaradıcılığında yeni estetik istiqamətin formalaşmasına gətirib çıxarır. Monumental əsərlərdə ictimai məkanla qurulan əlaqə indi daha şəxsi, poetik və simvolik təsvir dünyasına keçir. Lakin bu dəyişiklik əvvəlki təcrübənin inkarı deyil. Əksinə, monumental kompozisiyanın nizamı, səth üzərində formaların əlaqəsi və dekorativ bütövlük sonrakı tabloların da əsas struktur xüsusiyyətlərinə çevrilir.
Rəssamın sənət dilində rəng xüsusi ifadə vasitəsidir. Kontrastlı rəng münasibətləri, isti və soyuq çalarların qarşılıqlı təsiri, işıq-kölgə modelləşdirilməsinin məhdudlaşdırılması təsvirə fərqli vizual müstəqillik qazandırır. Forma yalnız əşyanın zahiri görünüşünü müəyyənləşdirmir, həm də kompozisiyanın ritmik quruluşunda iştirak edir. Bu yanaşmada məkan ənənəvi perspektiv dərinliyindən daha çox rəng və siluet münasibətləri vasitəsilə təşkil olunur.
Azərbaycan və Təbriz miniatür ənənələri, Şərq ornamentləri, xalça motivləri, muğam və mifoloji təsəvvürlər Mirzəzadənin yaradıcılığında mühüm vizual mənbələrdir. Bununla belə, bu irs onun əsərlərində tarixi formaların sadəcə təkrarı kimi meydana çıxmır. Rəssam ənənəvi təsvir yaddaşını müasir kompozisiya düşüncəsi ilə əlaqələndirərək fərqli bədii ifadə sistemi yaradır. Bu baxımdan miniatür onun üçün yalnız texniki və üslubi istinad deyil, təsviri müstəvinin təşkilinə dair estetik düşüncə modelidir.
1983-cü ildə qızına həsr etdiyi «Suzanın yuxusu» əsəri bu münasibətin aydın nümunəsidir. Burada şəxsi həyatla əlaqəli obraz miniatür estetikasını xatırladan kompozisiya daxilində təqdim olunur. «Adəm və Həvva» silsiləsində isə ümumbəşəri mifoloji mövzu fərdi təsəvvür və simvolik obraz quruculuğu ilə yeni ifadə qazanır. «Yasəmən» natürmortunda rəng ləkələrinin və nöqtəvari elementlərin qarşılıqlı münasibəti təbiət təsvirini dekorativ ritmə çevirir. Belə əsərlərdə rəssamın məqsədi yalnız mövzunu göstərmək deyil, onun ətrafında bütöv vizual atmosfer yaratmaqdır.
Qadın obrazları, Şərq həyatının poetik motivləri və insan münasibətləri rəssamın yetkin yaradıcılığında xüsusi yer tutur. «Qırmızı səhər», «Xəyallarda», «Şirin röyalarda» və «Çıraq işığında» kimi əsərlərdə məişət və emosional təəssürat təsviri təxəyyülün müstəvisində birləşir. Bu dünyada gündəlik həyat monumental hadisəyə çevrilmədən öz daxili gözəlliyini və simvolik məzmununu qoruyur.
Mirzəzadənin 1987-ci ildə Bakı və Moskvada, 1995-ci ildə Fransa və Türkiyədə fərdi sərgiləri keçirilib. 2014-cü ildə Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində 70 illik yubiley sərgisi, 2025-ci ildə isə «Arzuların qanadlarında» adlı geniş fərdi sərgisi təşkil olunub. Sonuncu sərgidə rəngkarlıq və qrafika əsərləri ilə yanaşı, onun monumental yaradıcılığını sənədləşdirən materiallar da nümayiş etdirilib. Əsərlərinin müxtəlif ölkələrdə sərgilənməsi Azərbaycan rəngkarlığının beynəlxalq mədəniyyət məkanında təqdimatına töhfə verib.
Sirus Mirzəzadənin yaradıcılığının əhəmiyyəti monumental sənətlə dəzgah rəngkarlığı arasında qurduğu bədii əlaqədə, milli təsvir yaddaşını müasir ifadə vasitələri ilə yenidən düşünməsindədir. Onun sənət dünyası göstərir ki, ənənə yalnız qorunan tarixi forma deyil, hər yeni yaradıcılıq mərhələsində fərqli məna qazana bilən canlı estetik təcrübədir.
Art Space Gallery MEDIA



















