29 noyabr 1919-cu ildə Türkmənistanın Cərco şəhərində anadan olan Güllü Hacı Naim Mustafa qızı Mustafayeva əslən Şamaxılıdır. 1927-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb. Burada Ə. Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb və 1938-ci ildə təhsilini başa vurduqdan sonra müstəqil yaradıcılıq fəaliyyətinə başlayıb. Sənət sahəsindəki xidmətlərinə görə 1973-cü ildə Əməkdar rəssam, 1992-ci ildə isə Azərbaycan Respublikasının Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb. Portret, süjetli kompozisiya, mənzərə və natürmort janrlarında yaratdığı əsərlərlə XX əsr Azərbaycan rəngkarlığında özünəməxsus yer tutub.
Yaradıcılığının formalaşması və əsas istiqamətləri
Güllü Mustafayevanın yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətində milli rəngkarlıq ənənələrinin inkişaf etdiyi və yeni bədii axtarışların genişləndiyi dövrə təsadüf edir. Müxtəlif janrlara müraciət edən rəssam geniş yaradıcılıq imkanlarını nümayiş etdirib. Onun sənət irsində tarixi və ədəbi mövzulara həsr olunmuş süjetli tablolar, tanınmış şəxsiyyətlərin portretləri, uşaq obrazları və təbiət mənzərələri mühüm yer tutur.
Mustafayeva insanın xarakterini, mənəvi dünyasını və yaşadığı mühiti təsvir etməyə xüsusi diqqət yetirib. Azərbaycan tarixi və ədəbiyyatı, gündəlik həyat hadisələri, müxtəlif peşə sahibləri və fərqli insan taleləri onun yaradıcılığının mövzu dairəsini genişləndirib.
Tarixi və ədəbi mövzuların bədii təcəssümü
Rəssamın yaradıcılığında Azərbaycan ədəbiyyatının klassik nümunələrinə və tarixi şəxsiyyətlərinə həsr olunmuş əsərlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Mirzə Fətəli Axundovun evində axtarış” (1938), “Nizami qoca aşığı dinləyir” (1941) və “Məcnunun Leylinin məzarı üzərində ölməsi” (1952) onun süjetli kompozisiya janrında yaratdığı diqqətəlayiq əsərlərdəndir.
1947-ci ildə yaratdığı “Məhsəti Gəncəvinin portreti” rəssamın tarixi şəxsiyyət obrazına yanaşmasını nümayiş etdirən mühüm əsərlərdən biridir. XII əsrdə yaşamış Azərbaycan şairəsinin obrazını canlandıran Mustafayeva tarixi dövrün ab-havasını, geyim və mühit xüsusiyyətlərini bədii təsvir vasitələri ilə ifadə edib. Şairənin xarakterini və dövrün estetik xüsusiyyətlərini əks etdirən bu portret sənətkarın yaradıcılığının seçilən nümunələrindən hesab olunur.
Portret sənəti və insan xarakteri
Güllü Mustafayevanın yaradıcılığında portret janrı aparıcı istiqamətlərdən birini təşkil edir. Rəssam əmək qəhrəmanlarının, elm və incəsənət xadimlərinin, müxtəlif peşə sahiblərinin portretlərini yaradıb. Bu əsərlərdə təsvir olunan şəxslərin zahiri cizgiləri ilə yanaşı, fərdi xarakterlərinin və mənəvi xüsusiyyətlərinin ifadəsinə də diqqət yetirilib.
Onun portret qalereyasına Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Bəsti Bağırovanın, Xalq rəssamı Səttar Bəhlulzadənin, tibb elmləri doktorları Umnisə Musabəyovanın və Zəhra Salayevanın obrazları daxildir. Yazıçı Süleyman Rəhimov, Abdulla Şaiq və rəssam Maral Rəhmanzadənin portretləri də bu istiqamətdəki yaradıcılığının nümunələridir. Müxtəlif sənət və peşə sahiblərinə müraciət etməsi rəssamın insan obrazına marağının genişliyini göstərir.
“Bizim uşaqlar” — uşaq dünyasının bədii ifadəsi
“Bizim uşaqlar” silsiləsi Güllü Mustafayevanın yaradıcılığında xüsusi yer tutur və onun sənət irsinin ən səciyyəvi istiqamətlərindən hesab olunur. Rəssam bu silsilədə müxtəlif yaşlı uşaqların portretlərini yaradaraq onların fərdi cizgilərini, baxışlarını, daxili duyğularını və xarakter xüsusiyyətlərini təsvir edib.
“Rahilə” (1960), “Aytən” (1964), “Skripka çalan Sevinc” (1965) və “Gülşən” (1975) bu silsilənin diqqətəlayiq nümunələrindəndir. Bu əsərlər rəssamın uşaq dünyasına müxtəlif illərdə ardıcıl və həssas yanaşmasını nümayiş etdirir.
Mustafayevanın uşaq portretlərində diqqət çəkən əsas xüsusiyyət hər bir obrazın fərdiliyinin qorunmasıdır. O, uşaqları ümumiləşdirilmiş təsvirlər kimi deyil, özünəməxsus duyğuları, düşüncələri və xarakterləri olan şəxsiyyətlər kimi təqdim edib. Uşaq dünyasının səmimiyyətini və daxili zənginliyini ifadə edən bu silsilə rəssamın yaradıcılığında mühüm bədii istiqamət təşkil edir.
Mənzərə yaradıcılığı və xarici ölkələrə səfərlər
Portret və süjetli kompozisiyalarla yanaşı, Güllü Mustafayeva mənzərə janrında da məhsuldar fəaliyyət göstərib. Azərbaycan təbiətinin müxtəlif guşələrinə həsr etdiyi əsərlərdə ölkənin şəhər və bölgələrinin mənzərələrini təsvir edib. “Xaçmaz mənzərəsi” (1944), “Şuşa mənzərəsi” (1948) və “Buzovna. Etüd” (1968) bu istiqamətin tanınan nümunələrindəndir.
Rəssamın xarici ölkələrə yaradıcılıq səfərləri də onun mövzu dairəsinin genişlənməsində mühüm rol oynayıb. 1960-cı ildə Fransaya, 1961-ci ildə Tunisə, 1962-ci ildə isə Macarıstana etdiyi səfərlər zamanı müşahidə etdiyi şəhər mənzərələri, insanlar və gündəlik həyat hadisələri bir sıra əsərlərində əksini tapıb.
“Paris, Opera teatrı” və “Eyfel qülləsi” Fransa səfərinin, “Ərəb qızı Lətifə” Tunis səfərinin, “Budapeştdə küçə” isə Macarıstan səfərinin bədii təəssüratlarını əks etdirən əsərlər sırasındadır. Bu əsərlərdə rəssamın müxtəlif ölkələrin şəhər mühitinə, insanlarına və gündəlik həyatına marağı öz əksini tapır.
Sərgilər və sənət irsi
Güllü Mustafayevanın əsərləri 1960, 1962, 1965, 1971, 1975 və 1979-cu illərdə Bakıda təşkil olunan fərdi sərgilərdə nümayiş etdirilib. Bu sərgilər onun müxtəlif dövrlərdə yaratdığı əsərlərin geniş tamaşaçı auditoriyasına təqdim olunmasına imkan yaradıb.
Rəssamın əsərləri Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində, Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyində və Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyasında qorunub saxlanılır. Onun yaradıcılığı portret, süjetli kompozisiya və mənzərə janrlarının Azərbaycan rəngkarlığında inkişafını izləmək baxımından əhəmiyyətlidir.
Güllü Mustafayeva 18 may 1994-cü ildə Bakıda vəfat edib. Tarixi və ədəbi mövzulara müraciəti, müxtəlif şəxsiyyətlərin portretləri, mənzərə əsərləri və xüsusilə “Bizim uşaqlar” silsiləsi ilə Azərbaycan təsviri sənətində özünəməxsus yer tutan rəssamın sənət irsi milli rəngkarlıq tarixinin əhəmiyyətli səhifələrindən birini təşkil edir.
Art Space Gallery MEDIA
