Həyat və sənət yolunun başlanğıcı
Hüseyn Əlirza oğlu Əliyev 22 aprel 1911-ci ildə Zəngəzur mahalının Comərdli kəndində anadan olmuşdur. 1927–1932-ci illərdə Bakı Rəssamlıq Texnikumunda təhsil almış, 1932–1935-ci illərdə Leninqrad Rəngkarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq İnstitutunun nəzdindəki üçillik xüsusi kursda biliklərini davam etdirmişdir. 1976-cı ildə Azərbaycan SSR Əməkdar rəssamı, 1982-ci ildə isə Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülmüşdür. Bəzi elmi mənbələrdə Əməkdar rəssam fəxri adının verilmə ili 1977-ci il kimi də göstərilir.
Mətbuat qrafikası və ictimai həyatın təsviri
Hüseyn Əliyevin yaradıcılıq yolunun mühüm mərhələlərindən biri Azərbaycan mətbuatı ilə bağlı olmuşdur. Onun ilk qrafik işləri 1929-cu ildə “Molla Nəsrəddin” jurnalında dərc edilmiş, sonrakı illərdə karikatura və satirik təsvir sahəsində fəaliyyəti genişlənmişdir. Bu əsərlərdə ictimai həyatın ziddiyyətləri, gündəlik hadisələr və insan münasibətləri qrafik ifadə vasitələri ilə təqdim olunurdu.
1935-ci ildən “Kommunist” qəzetinin redaksiyasında çalışan sənətkar uzun illər nəşrin bədii tərtibatına rəhbərlik etmişdir. Qəzet səhifələri üçün hazırladığı portretlər, illüstrasiyalar və mövzu təsvirləri onun yaradıcılığını dövrün ictimai və mədəni həyatı ilə əlaqələndirirdi. Mətbuat qrafikası Hüseyn Əliyevin müşahidə qabiliyyətini, çevik təsvir dilini və obraz yaratmaq bacarığını formalaşdıran əsas yaradıcılıq istiqamətlərindən biri olmuşdur.
Portretlərdə tarixi şəxsiyyətlərin obrazı
Hüseyn Əliyevin rəngkarlıq irsində portret janrı xüsusi yer tutur. O, Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrinin obrazlarına müraciət edərək onların fərdi cizgilərini, mənəvi dünyasını və tarixi mövqeyini təsvir etməyə çalışmışdır.
Mirzə Fətəli Axundzadəyə həsr etdiyi portret gənc yaşlarında yaratdığı diqqətəlayiq əsərlərdən biri olmuş, respublika müsabiqəsində birinci yerə layiq görülmüşdür. Cəlil Məmmədquluzadə, Cəfər Cabbarlı, Mirzə Ələkbər Sabir, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev və Məhəmməd Füzuli kimi şəxsiyyətlərin portretləri də onun tarixi-mədəni yaddaşa münasibətini əks etdirən nümunələr sırasındadır.
Bu əsərlərdə portret yalnız zahiri oxşarlığın ifadəsi kimi deyil, insanın xarakterini və mənəvi məzmununu açan bədii vasitə kimi təqdim olunur. Realist təsvir ənənəsinə əsaslanan yanaşma obrazların fərdi xüsusiyyətlərini qorumaqla yanaşı, onların ictimai və mədəni əhəmiyyətini də ön plana çıxarır.
Mənzərə rəngkarlığında doğma məkanın yaddaşı
Hüseyn Əliyevin yaradıcılığında mənzərə janrı xüsusi emosional və bədii əhəmiyyət daşıyır. Zəngəzurun dağlıq təbiəti, Comərdlinin mənzərələri, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinin dağları, meşələri və su mənbələri onun rəngkarlıq dünyasının əsas mövzularını təşkil edir.
“Zəngəzur dağları”, “Urud qalası”, “Şəki şəlaləsi”, “Comərdli mənzərəsi”, “Meşədə qış”, “Payız” və “Laçında səhər” kimi əsərlərdə təbiət konkret coğrafi məkan olmaqla yanaşı, şəxsi yaddaşın və emosional duyumun da daşıyıcısına çevrilir. Doğma torpağa bağlılıq xüsusilə Zəngəzur mənzərələrində hiss olunur. Burada təbiət təsviri sakit müşahidə, lirik ovqat və rəng münasibətlərinin ahəngi ilə seçilir.
Onun mənzərələrində işıq və rəngin qarşılıqlı əlaqəsi, məkanın dərinliyi və təbiətin dəyişən vəziyyətləri əsas ifadə vasitələrindəndir. Sənətkar təbiəti yalnız olduğu kimi təsvir etməklə kifayətlənmir, onun yaratdığı təəssüratı rəngkarlıq dilinə çevirir. Bu yanaşma əsərlərə fərdi lirizm və daxili dinamika qazandırır.
Akvarel və monotipiyanın ifadə imkanları
Hüseyn Əliyevin yaradıcılığında akvarel texnikası mühüm yer tutur. Bu texnikanın şəffaflıq, axıcılıq və rəng keçidlərinə əsaslanan imkanları onun mənzərə təsvirlərinin poetik xarakterini gücləndirirdi. Rəssam rəng qatlarının münasibətindən, işıq və kölgə qarşılıqlarından istifadə etməklə təbiətin dəyişkən ovqatını ifadə edirdi.
Onun yaradıcılığının diqqətəlayiq istiqamətlərindən biri də monotipiya texnikası ilə işlədiyi əsərlərdir. Bu texnika təsadüfi izlərin, rəng ləkələrinin və fakturanın bədii kompozisiyada yeni ifadə imkanları yaratmasına şərait yaradır. Hüseyn Əliyev monotipiyalarında rəngin sərbəst hərəkətindən və təsvirin ümumiləşdirilmiş formalarından istifadə edərək mənzərəyə daha subyektiv və emosional münasibət nümayiş etdirirdi.
Bu sahədəki axtarışlar onun yalnız realist təsvir prinsipləri ilə məhdudlaşmadığını, müxtəlif texniki vasitələrə və ifadə formalarına açıq olduğunu göstərir. Akvarel və monotipiya nümunələri onun rəng duyumunun, kompozisiya təfəkkürünün və bədii müşahidələrinin fərqli tərəflərini üzə çıxarır.
Yaradıcılıq irsinin bədii əhəmiyyəti
Hüseyn Əliyevin yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətində rəngkarlıq və qrafikanın qarşılıqlı əlaqəsi baxımından əhəmiyyətli yer tutur. O, portret, mənzərə, karikatura və müxtəlif mövzulu süjet əsərlərində fərqli təsvir imkanlarından istifadə edərək çoxşaxəli sənət irsi formalaşdırmışdır.
Onun yarım əsrdən artıq davam edən fəaliyyəti Azərbaycan mətbuat qrafikasının inkişafı ilə yanaşı, milli rəngkarlıq ənənələrinin zənginləşməsinə də töhfə vermişdir. Əsərlərində realist müşahidə, lirik duyum və rəng axtarışları vahid bədii dünyagörüşündə birləşir. Bu irs həm dövrünün ictimai və mədəni həyatını, həm də sənətkarın şəxsi yaddaşını və estetik baxışlarını əks etdirir.
Hüseyn Əlirza oğlu Əliyev 25 may 1991-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Art Space Gallery MEDIA
