Həyat və təhsil
Tağı Əzizağa oğlu Tağıyev 7 noyabr 1917-ci ildə Bakıda, zərgər ailəsində anadan olub. 1931–1935-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunda təhsil alıb. 1940-cı ildə Moskvaya gedərək Moskva Dövlət Rəssamlıq İnstitutunda Sergey Gerasimovun rəhbərliyi altında təhsilini davam etdirib. İkinci Dünya müharibəsi onun təhsil yolunu yarımçıq qoyub.
XX əsr Azərbaycan rəngkarlığının görkəmli nümayəndələrindən olan Tağıyev portret, tematik tablo, mənzərə və məişət səhnələri janrlarında çalışıb. Onun yaradıcılığının əsasını insan obrazına, gündəlik həyata və ətraf mühitin bədii ifadəsinə maraq təşkil edir.
İlk yaradıcılıq
Tağıyev 1932-ci ildən sərgilərdə iştirak etməyə başlayıb. “Kolxoz bazarı” (1932) və “Kolxozçu qadının mükafatlandırılması” (1935) erkən yaradıcılığının tematik istiqamətini göstərən əsərlər sırasındadır. Bu tablolar əmək və ictimai həyat səhnələrinə marağını, insanı yaşadığı mühit daxilində təsvir etmək meylini nümayiş etdirir.
Sonrakı yaradıcılığında bu mövzular daha geniş janr diapazonu ilə davam edib. Rəssam gündəlik həyatın səhnələrini təsvir etməklə yanaşı, fərdi xarakterlərin və insanlar arasındakı münasibətlərin bədii ifadəsinə də diqqət yetirib.
Portret sənəti
Portret Tağıyevin yaradıcılığında aparıcı yer tutur. O, təsvir etdiyi şəxslərin zahiri görünüşü ilə yanaşı, fərdi xarakterini və daxili aləmini açmağa çalışıb. Fiqurun duruşu, baxışın ifadəsi və rənglərin qarşılıqlı münasibəti obrazların psixoloji təsirini formalaşdıran vasitələrdir.
Rəssamın portretləri arasında “Koroğlu” (1942), “Rəssam Bəhruz Kəngərli” (1947), “Bəstəkar Qara Qarayev” (1948), “Rəssam Kamil Xanlarov” (1950), “Avtoportret” (1953), “Rəssam Səttar Bəhlulzadə” (1955), “Rəssam Maral Rəhmanzadə” (1959), “Xalq şairi Səməd Vurğun” (1967), “Hüseyn Cavid” (1973) və “Üzeyir Hacıbəyov” (1985) xüsusi qeyd olunur.
Bu əsərlər Azərbaycan mədəniyyətinin görkəmli nümayəndələrinin bədii obrazlarını yaşatmaqla yanaşı, rəssamın müxtəlif xarakterləri fərdi şəkildə təqdim etmək bacarığını göstərir.
Tarixi və məişət mövzuları
Tağıyev tarixi yaddaş, qəhrəmanlıq və gündəlik həyat mövzularına da müraciət edib. “Koroğlu dəstgahı” adlı triptix onun tarixi mövzulu əsərləri sırasında yer alır və 1944-cü ilə aid edilir. Bu əsəri 1942-ci ildə yaradıldığı göstərilən “Koroğlu” portreti ilə qarışdırmaq olmaz.
“Qəhrəman ana” (1948), “Badamlı” (1960) və “Nənə də, baba da mənimdir” (1969) rəssamın tematik tabloları arasındadır. “Xalçasatan” (1943) isə gündəlik həyatın konkret insan obrazı vasitəsilə təqdim olunduğu əsərlərdən biridir.
Bu kompozisiyalarda insanın fəaliyyəti, ailə münasibətləri və ictimai mühitlə əlaqəsi əsas məna xəttini təşkil edir. Tağıyev mövzularını yalnız hadisənin təsviri ilə məhdudlaşdırmır; fiqurların kompozisiyada yerləşməsi və bir-biri ilə münasibəti səhnənin məzmununun açılmasına xidmət edir.
Avtoportret
“Xalça ilə avtoportret” (1944) rəssamın öz obrazına müraciətinin diqqətəlayiq nümunəsidir. Əsərin adında yer alan xalça elementi portreti milli dekorativ sənət ənənəsi ilə əlaqələndirir.
Avtoportret janrı sənətkara özünü həm fərdi şəxsiyyət, həm də müəyyən mədəni mühitin nümayəndəsi kimi təqdim etmək imkanı verir. Bu əsərdə insan obrazı ilə xalçanın yanaşılığı milli bədii irsə işarə kimi şərh oluna bilər.
Mənzərələr və Bakı
Bakı və Azərbaycan təbiəti Tağıyevin mənzərə yaradıcılığının əsas mövzularındandır. Şəhər panoramaları, Abşeron sahilləri və müxtəlif təbiət guşələri rəssamın məkan duyumunu və rəngkarlıq müşahidələrini əks etdirir. “Bakı səhəri”, “Buzovna”, “Göygöl mənzərəsi”, “Qarlı yollar” və “Mənzərə. İlandağ” onun mənzərə əsərləri sırasında göstərilir.
Bu əsərlərdə məkanın xarakteri kompozisiya, işıq və rəng münasibətləri vasitəsilə yaradılır. Şəhər mənzərələrində memarlıq və gündəlik mühit, təbiət təsvirlərində isə landşaftın quruluşu və rəng çalarları əsas bədii vasitələrə çevrilir.
“Pəncərə”
1958-ci ildə yaradılmış “Pəncərə” əsərində Bakı panoraması, pəncərə önündəki çiçəklər və yüngül pərdə vahid kompozisiyada birləşir. Daxili məkanla şəhər mənzərəsi arasındakı əlaqə əsərin əsas vizual xüsusiyyətidir.
Pəncərə tamaşaçının baxışını şəhərə yönəldən kompozisiya çərçivəsi rolunu oynayır. Çiçəklər və pərdə isə interyerə zəriflik gətirərək gündəlik həyatın sakit, lirik ovqatını gücləndirir.
Xarici təəssüratlar
Tağıyev 1954-cü ildə Afrika ilə əlaqəli səfərdə olub. “Afrika qızı”, “Afrika motivi”, “Tanjer limanı” və “Afrika mənzərəsi” kimi əsərlər onun fərqli coğrafi mühitlərə marağını göstərir.
Bu mövzular rəssamın müşahidə dairəsinin genişlənməsini və insan obrazını müxtəlif mühitlərdə təqdim etmək istəyini əks etdirir. Ayrı-ayrı əsərlərin yaranma tarixi və səfərlə birbaşa əlaqəsi isə müvafiq kataloq məlumatları əsasında dəqiqləşdirilməlidir.
Rəng və üslub
Tağıyevin bədii dili realist təsvir prinsiplərinə əsaslanır. Fiqurun quruluşuna, kompozisiyanın aydınlığına və rənglərin qarşılıqlı münasibətinə diqqət onun müxtəlif janrlardakı əsərlərini birləşdirən xüsusiyyətlərdəndir. Rəngin dekorativ imkanlarından istifadə isə kompozisiyalara əlavə ifadəlilik verir.
Portretlərdə rəng və forma insanın fərdi cizgilərini ön plana çıxarır, mənzərələrdə isə məkanın atmosferini yaratmağa xidmət edir. Rəssamın üslubunun səciyyəvi cəhəti konkret müşahidəni bədii ümumiləşdirmə ilə birləşdirməsidir.
Sərgilər və təltiflər
Tağıyevin fərdi sərgiləri 1968-ci ildə Bakıda, 1970-ci ildə Moskvada keçirilib. Əsərləri Çexiya, Çin, Seneqal və İraq da daxil olmaqla müxtəlif ölkələrdə nümayiş etdirilib.
1959-cu ildə “Şərəf nişanı” ordeni ilə təltif olunan rəssam 1961-ci ildə Azərbaycan SSR Əməkdar incəsənət xadimi, 1982-ci ildə isə Azərbaycan SSR Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb.
Sənət irsi
Tağı Tağıyevin yaradıcılığı XX əsr Azərbaycan rəngkarlığında portret sənətinin və tematik kompozisiyanın inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. O, mədəniyyət xadimlərinin portretlərindən əmək və məişət səhnələrinə, tarixi mövzulardan şəhər və təbiət mənzərələrinə qədər geniş mövzu dairəsini əhatə edib.
Onun əsərlərində insanın fərdi xarakteri, yaşadığı mühit və dövrün həyat tərzi müxtəlif bədii vasitələrlə ifadə olunur. Bu çoxşaxəli irs Tağıyevin Azərbaycan təsviri sənətində realist ənənələri inkişaf etdirən və insan obrazına ardıcıl maraq göstərən rəssamlardan biri kimi mövqeyini müəyyənləşdirir.
Tağı Tağıyev 27 iyun 1993-cü ildə Bakıda vəfat edib.
Art Space Gallery MEDIA
