Həyatı və sənət yolunun başlanğıcı
Qəzənfər Ələkbər oğlu Xalıqov 16 dekabr 1898-ci ildə Qobu kəndində anadan olub. Azərbaycan təsviri sənətinin görkəmli nümayəndələrindən olan rəssam 1928-ci ildə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikumunu bitirib. Onun yaradıcılığı rəngkarlıq, satirik qrafika, kitab illüstrasiyası, teatr və kino üçün bədii tərtibat sahələrini əhatə edib.
Xalıqov 1940-cı ildə Əməkdar incəsənət xadimi, 1973-cü ildə isə Azərbaycan SSR Xalq rəssamı fəxri adına layiq görülüb. Bu təltiflər onun milli təsviri sənətin inkişafına verdiyi töhfələrin və uzunmüddətli yaradıcılıq fəaliyyətinin rəsmi qiymətləndirilməsi idi.
Satirik qrafika və kitab illüstrasiyası
Rəssamın yaradıcılığında satirik qrafika mühüm yer tutur. O, müxtəlif dövrlərdə “Molla Nəsrəddin”, “Gənc işçi” və “Kirpi” nəşrləri ilə əməkdaşlıq edib. Xalıqovun qrafik dili müşahidə qabiliyyəti, obrazın səciyyəvi cizgilərini seçmək bacarığı və fikri yığcam vizual ifadəyə çevirmək xüsusiyyəti ilə seçilirdi.
Kitab illüstrasiyaları onun ədəbi mətnlərlə qurduğu bədii dialoqun əsas istiqamətlərindən biridir. Şota Rustavelinin “Pələng dərisi geymiş pəhləvan”, Mirmehdi Seyidzadənin “Nərgiz” əsərləri və Əliağa Vahidin “Qəzəllər” kitabı ilə bağlı illüstrativ fəaliyyəti rəssamın müxtəlif ədəbi mətnlərin ruhunu qrafik obrazlarla ifadə etmək imkanlarını göstərir.
Nizami Gəncəvinin obrazı və tarixi mövzular
Qəzənfər Xalıqovun sənət tarixində xüsusi yer tutan işlərindən biri Nizami Gəncəvinin obrazının təsviridir. 1940-cı ildə dahi şairin 800 illik yubileyi münasibətilə yaradılmış Nizami portreti Azərbaycan mədəniyyətində şairin vizual obrazının formalaşması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Rəssamın “Xosrov və Şirin” və “İskəndərnamə” əsərlərinə həsr etdiyi illüstrativ işlər, eləcə də “Firdovsinin dəfni” kimi tarixi mövzulu kompozisiyaları ədəbiyyat və tarix motivlərinin təsviri sənətdə şərhinə marağını əks etdirir. Koroğlu, Xaqani Şirvani və Məhəmməd Füzuli kimi ədəbi-mədəni şəxsiyyətlərlə bağlı mövzular da onun yaradıcılığında yer alıb.
Xalıqovun bu istiqamətdəki fəaliyyəti yalnız ədəbi süjetin təsvirindən ibarət deyildi. O, mətnin emosional atmosferini, obrazların xarakterini və tarixi təsəvvürləri vizual kompozisiya vasitəsilə təqdim etməyə çalışırdı.
Teatr və kino sənətində fəaliyyəti
Rəssamın yaradıcılıq dairəsi kitab və dəzgah qrafikası ilə məhdudlaşmayıb. O, teatr tamaşaları üçün səhnə və geyim eskizləri hazırlayıb, “Koroğlu” operası, “Leyli və Məcnun”, “Əsli və Kərəm” kimi əsərlərin səhnə tərtibatı ilə bağlı işlərdə iştirak edib.
Kino sahəsində də çalışan Xalıqovun fəaliyyəti “Abbasın bədbəxtliyi”, “Sehrli xalat” və “İstintaq davam edir” kimi filmlərlə əlaqələndirilir. Bu təcrübə onun bədii düşüncəsinin müxtəlif vizual sənət sahələrində tətbiq olunduğunu göstərir.
Azərbaycan təsviri sənətində yeri
Qəzənfər Xalıqovun yaradıcılığı Azərbaycan təsviri sənətində qrafika, kitab illüstrasiyası, rəngkarlıq və səhnə tərtibatı arasında geniş əlaqələr yaradan sənətkar irsinin nümunəsidir. Onun ədəbi və tarixi obrazlara müraciəti milli mədəni yaddaşın vizual ifadəsinə xidmət edib.
Rəssam 1981-ci ildə Bakıda vəfat edib. Onun irsi Azərbaycan qrafika sənətinin və milli ədəbi obrazların təsviri ənənəsinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətini qoruyur.
Art Space Gallery MEDIA
